Güvenlik hizmeti vermekte olan Desi güvenlik Kamera Sistemi Merkez, Her zaman en uygun fiyatlarla ve en kaliteli ürün politikasıyla hizmetinizdedir.merter, bakırköy, bahçelievler, ataköy, ip, ahd, analog, dome, kamera fiyatları, … Ahd kamera Sistemleri; Dome kamera Sistemleri; İstanbul kamera Sistemleri … Uzakta iken huzurlu olun!. Panasonic Cctv Kamera Sistemleri istediğiniz yerden çocuklarınıza, evcil hayvanlarınıza ve evinize göz kulak olmanızı sağlar.Kamera ve alarm güvenlik sistemleri alanında faaliyet gösteren İstanbul merkezli firma. Bu modül, mesleki ve teknik eğitim okul/kurumlarında uygulanan
Çerçeve Öğretim Programlarında yer alan yeterlikleri kazandırmaya
yönelik olarak öğrencilere rehberlik etmek amacıyla hazırlanmış bireysel
öğrenme materyalidir.

1. PLANLAMA VE KEŞİF ………………………………………………………………………………………..3
1.1. Ağ Kurulumu ………………………………………………………………………………………………….3
1.2. Depolama Ve Bant Genişliği Hesabı ………………………………………………………………….6
1.2.1. İmaj (Görüntü) Yoğunluğu …………………………………………………………………………6
1.2.2. MPEG ve Motion Jpeg Sıkıştırma Tipleri…………………………………………………….7
1.2.3.Disk Depolama İhtiyaçları Hesabı………………………………………………………………..8
1.2.4. Bant Genişliği İhtiyaçlarının Hesabı…………………………………………………………….9
1.3. Yazılım ve Donanım İhtiyaçları……………………………………………………………………….10
1.4. Sistemin Enerji İhtiyacı…………………………………………………………………………………..11
1.4.1. Güç Kaynakları……………………………………………………………………………………….11
1.4.2. GerilimDüşümleri……………………………………………………………………………………12
UYGULAMA FAALİYETİ ………………………………………………………………………………….13
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME …………………………………………………………………………15
ÖĞRENME FAALİYETİ-2………………………………………………………………………………………16
2. VİDEO ANALİZİ ………………………………………………………………………………………………..16
2.1. Video Analiz Algoritmaları …………………………………………………………………………….16
2.1.1. Hareket Algılama Algoritmaları………………………………………………………………..17
2.1.2. Nesne (Obje) İzleme (Takip) Algoritmaları ………………………………………………..18
2.1.3. Nesne SınıflandırmaAlgoritmaları……………………………………………………………..19
2.2. İlgi Alanı (ROI) Ve Nesne Boyutları………………………………………………………………..20
2.3. Video Analiz Algoritma Faktörleri…………………………………………………………………..21
2.3.1. En Az Video Kare Sayısı………………………………………………………………………….21
2.3.2. Hareketli Nesnelerin Kare Sayısının Hıza Oranı………………………………………….23
2.3.3. Hareketli Nesnelerin Boyutu ve Şekli ………………………………………………………..23
2.3.4. Hareketli Nesneleri Ayırma ………………………………………………………………………24
UYGULAMA FAALİYETİ ………………………………………………………………………………….25
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME …………………………………………………………………………26
ÖĞRENME FAALİYETİ-3………………………………………………………………………………………27
3. AYDINLATMA (IŞIKLANDIRMA)……………………………………………………………………..27
3.1.Işık………………………………………………………………………………………………………………..27
3.1.1. Tanımı……………………………………………………………………………………………………27
3.1.2. Işığın Ölçülmesi………………………………………………………………………………………28
3.1.3. Işık Kaynakları ……………………………………………………………………………………….28
3.1.4. Beyaz Işık ve İnfrared Işık………………………………………………………………………..31
3.1.5. Parlaklık ve Göz Kamaştırıcı Parıltı…………………………………………………………..32
3.1.6. Roy G. Biv……………………………………………………………………………………………..32
3.2. Yansıma Çeşitleri…………………………………………………………………………………………..35
3.2.1. Difüzyon (Yayılma)…………………………………………………………………………………35
3.2.2. Açılı Yansıma …………………………………………………………………………………………35
3.2.3. Geri Yönde Yansıma ……………………………………………………………………………….36
3.2.4. Emme (Absorbe Etme) …………………………………………………………………………….36
3.2.5. Çeşitli Malzemelerin Reflektans (Yansıma) Seviyeleri…………………………………36
3.3.En Uygun Işığı Seçme……………………………………………………………………………………..37
İÇİNDEKİLER
ii
3.3.1.WattDeğeri………………………………………………………………………………………………37
3.3.2. Yayılma Açısı…………………………………………………………………………………………37
3.3.3. Uzaklık…………………………………………………………………………………………………..37
3.3.4. Spectral Response Level…………………………………………………………………………..37
3.3.5. Servis…………………………………………………………………………………………………….37
3.4. Filtreler…………………………………………………………………………………………………………37
3.4.1. Nötr Yoğunluklu (Neutral Density) (ND) Filtre…………………………………………..37
3.4.2. Uzun Geçiren (Longpass) Filtre ………………………………………………………………..38
3.4.3. KısaGeçiren (Shortpass) Filtre ………………………………………………………………….38
3.4.4. IR Geçirmeyen (IR Cut) Filtre…………………………………………………………………..38
3.4.5. Polarizeli (Polarised) Filtre……………………………………………………………………….39
3.5. Aydınlatma Seviyesi ………………………………………………………………………………………39
3.6. Dâhilî Aydınlatmada GölgeyiEn Aza İndirme……………………………………………………40
3.7. Harici Aydınlatmada Güne ve Mevsime Göre Gölgenin Değişimi ……………………….41
3.8. CCTV için Aydınlatma Uygulamaları ………………………………………………………………42
3.8.1. Hapishane ve Askeri Bölge ………………………………………………………………………42
3.8.2. TrenHattı………………………………………………………………………………………………..43
3.8.3. Liman…………………………………………………………………………………………………….43
3.8.4. Metro Sistemleri ……………………………………………………………………………………..43
3.8.5. Endüstriyel Saha ……………………………………………………………………………………..44
3.8.6. Yüksek Binalı Yerleşim Bölgeleri……………………………………………………………..45
UYGULAMA FAALİYETİ ………………………………………………………………………………….46
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME …………………………………………………………………………47
ÖĞRENME FAALİYETİ-4………………………………………………………………………………………48
4. KAMERA MONTAJI…………………………………………………………………………………………..48
4.1. Kamera Seçimi………………………………………………………………………………………………48
4.1.1. Sabit veya PTZ Kamera Kullanma …………………………………………………………….48
4.1.2. Titremeye Karşı Görüntü Dengeleme Kamerası Kullanma……………………………49
4.1.3. GeceGörüntüleme ……………………………………………………………………………………50
4.2. Kamera Ayarı………………………………………………………………………………………………..52
4.2.1. Kamera Parametreleri ………………………………………………………………………………52
4.2.2. Kamera Yerleşimi……………………………………………………………………………………57
4.2.3. Görüntü Alanını Ayarlama ……………………………………………………………………….63
4.2.4. En Küçük Nesne Boyutunu Belirleme………………………………………………………..63
4.2.5. Kayıt Ayarları…………………………………………………………………………………………63
UYGULAMA FAALİYETİ ………………………………………………………………………………….64
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME …………………………………………………………………………65
ÖĞRENME FAALİYETİ-5………………………………………………………………………………………66
5. ÖRNEK SENARYOLAR ……………………………………………………………………………………..66
5.1. Trafikte Yanlış Yöne Hareket Eden Araçlar………………………………………………………66
5.2. Çevre Duvarını Görüntüleme…………………………………………………………………………..67
5.3. Elektrik, Su ve Gaz Gibi Kamu Hizmeti Veren Kuruluşların Makine Dairesine Giren
Kişileri Görüntüleme ……………………………………………………………………………………………67
5.4. Nesnelerin Yönünü Görüntüleme …………………………………………………………………….68
UYGULAMA FAALİYETİ ………………………………………………………………………………….69
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME …………………………………………………………………………70
MODÜL DEĞERLENDİRME ………………………………………………………………………………….71
iii
CEVAP ANAHTARLARI………………………………………………………………………………………..73
KAYNAKÇA………………………………………………………………………………………………………….75
iv
AÇIKLAMALAR
ALAN Elektrik Elektronik Teknolojisi
DAL/MESLEK Güvenlik Sistemleri
MODÜLÜN ADI Kapalı Devre Kamera Sistemi Kurulumu
MODÜLÜN TANIMI Kapalı devre kamera sistemi kurulumu ile ilgili bilgi ve
becerilerin kazandırıldığı bir öğrenme materyalidir.
SÜRE 40/32
ÖN KOŞUL Kapalı devre kamera sistemi modüllerini öğrenmiş
olması ve konuları kavramış olması gerekir.
YETERLİK Kapalı devre kamera sistemlerini kurar.
MODÜLÜN AMACI
Genel Amaç
Bu modül ile gerekli ortam ve koşul sağlandığında kapalı
devre kamera sistemini tanıyacak, güvenli ve verimli bir
şekilde kurabileceksiniz.
Amaçlar
1. Ağ kurulumunu öğrenecek ağ kurulumu ve bilgisayar
ayarlarını yapabileceksiniz.
2. Video analizi konusunu öğrenecek ve video analiz
yöntemleriyle geleceğin teknoloji alt yapısını
kavrayacaksınız.
3. Aydınlatma araçlarını tanıyarak kameralarda
kullanılan infrared konusunda bilgi sahibi olacaksınız.
4. Kamera montaj ve kablolama alt yapısını nasıl
yapılacağını öğreneceksiniz. Farklı ihtiyaçlara göre
sistem projesi hazırlayabileceksiniz.
EĞİTİM ÖĞRETİM
ORTAMLARI VE
DONANIMLARI
Ortam: Atölye ortamı
Donanım: IR kamera, DVR kayıt cihazı, güç kaynakları,
monitör, kameralar
ÖLÇME VE
DEĞERLENDİRME
Modül içinde yer alan her öğrenme faaliyetinden sonra
verilen ölçme araçları ile kendinizi değerlendireceksiniz.
Öğretmen modül sonunda ölçme aracı (çoktan seçmeli
test, doğru-yanlış testi, boşluk doldurma vb.) kullanarak
modül uygulamaları ile kazandığınız bilgi ve becerileri
ölçerek sizi değerlendirecektir.
AÇIKLAMALAR
1
GİRİŞ
Sevgili Öğrenci,
Bu modül ile “Güvenlik Sistemleri” alanında yeni gelişmelere uygun olarak
hazırlanmış kapalı devre kamera sistemi kurulumunu öğrenecek, kapalı devre kamera
sistemleri konusunda eksikliklerinizi tamamlayacaksınız.
Öğrenim ve çalışma hayatınız boyunca hiçbir zaman güvenli çalışma ortamı
oluşmadan iş yapmayınız. Unutmayınız ki sizin için en değerli şey can güvenliğinizdir.
GİRİŞ
2
3
ÖĞRENME FAALİYETİ-1
Bu öğrenme faaliyeti sonunda ağ kurulumunu, video analiz konularınıöğreneceksiniz.
 Bilgisayarda IP niçin kullanılır. Araştırınız.
 Bilgisayar ve modem IP’nizi öğreniniz.
1. PLANLAMA VE KEŞİF
1.1. Ağ Kurulumu
Ağ, kullanıcıların donanımsal ve yazılımsal kaynakları ortak kullanımını sağlayan
sistemlere denir.
Belli sayıda bilgisayardan ve belli bir alan içinde oluşturulan küçük bilgisayar ağlarına
LAN denir. Okul içinde kullandığımız ağlara LANismi verilir. Ağların coğrafi alan ve
kullanıcı sayısı açısından geniş olması durumunda WAN (Wide Area Networks) kavramı
ortaya çıkar. İnternet ağları WAN ağlarıdır. Firma ya da ofis içi iletişim için kurulan ağ
sistemlerine de “İntranet ağı” denir. Bunu dakapalı sistem ağ şeklinde düşünebiliriz.
Kamera sistemi kurulumunu yapmak, mevcut bilgisayar ağları üzerinden izlenmesini
gerçekleştirmek sistemin kullanımını artırır ve fonksiyonel hale getirir. Ağ sistemibirçok
fabrika ve işletmede bilgisayarların çok kullanılmaya başlanmasıyla kurulmuş ancak
bilgisayarlar arası iletişimde gün geçtikçe artmıştır. İşletmelerde artan bu ihtiyaçların
giderilmesi için daha fazla veri aktaran ağ sistemleri kurmak zorunda kalmıştır. Kamera
sistemlerinin veri aktarma yoğunlukları çözünürlüğün artmasıyla artmaktadır. Gün geçtikçe
daha fazla çözünürlük veren kamera sistemleri üretilecek ve ağ sistemlerinde daha fazla veri
iletişimi olacaktır.
Dünyanın en büyük ağ sistemi olana internetinkullanımı gün geçtikçe artmaktadır.
İnternet hızının artmasıyla birçok verinin internet üzerinden aktarılmasınaolanak sağlamıştır.
Şirket verilerinin dahi sürekli açık ana bilgisayarlar üzerinde tutulması kullanıcıların da
internetten verileri kullanmasına olanak sağlamıştır.
ÖĞRENME FAALİYETİ–1
ARAŞTIRMA
AMAÇ
4
Şekil 1.1: Örnekağ sistemi
Şekil 1.1’de verilen sistem, okul veya küçük işletmelerde kullanılan ağ sistemidir.
Taşınabilir bilgisayar ve cep bilgisayarı ağ sistemine kablosuz cihaz üzerinden
bağlanmaktadır.Kablo ile bağlanan cihazlar birbirine Utp kablo (Cat5/Cat6/Cat7) ile
bağlanır. Cat5 kablolar 100Mbit, Cat6 ve Cat7 kablolar 1000Mbit hızlar için kullanılır. 100
metre den uzun mesafeler de ağ sistemi çalışır ancak veri aktarım hızları düşer.
Resim1.1: UTP Cat 5 Kablo
5
Resim1.2: Ağ bağlantıları penceresi(Windos XP)
Resim1.3: Ağ bağlantı özellikleri
Windows XP’de Masaüstü’nden veya Denetim Masası’ndan “Ağ Bağlantıları”
penceresi açılır. Açılan pencereden düzenleme yapmak istediğimiz bağlantı üzerinde sağ tuş
ile “Özellikler” tıklanarak ağ bağlantısı özellikleri penceresi açılır. Bu pencere üzerinden
“İnternet İletişim Kuralları (TCP/IP)”tıklanarak Resim 1.4 pencere açılır. Buradan IP
ayarları el ile girilebilir. Eğer bilgisayarımızı bağladığımız ağ destekliyorsa otomatik ayar
alma durumunda bırakılabilir.
6
Yeni Windows sürümlerinde pencerelere ulaşma yöntemi değişmiş olup aynı yöntem
geçerlidir.
Resim 1.4:TCP/IP özellikleri
1.2. Depolama Ve Bant Genişliği Hesabı
1.2.1. İmaj (Görüntü) Yoğunluğu
Dijital video kaydedicilerde frame (FPS) saniye alınan resim adedi anlamına gelir. Bu
değer ne kadar yüksek olur ise o kadar gerçek zamanlı kayıt elde edilir. Fps değeri düşük
olur ise o kaydedilen görüntüdeki resim sayısı düşer ve kaydedilen görüntü gerçek zamanlı
olmaz. Kayıt cihazında Fps değeri düşürülerek kayıt boyutu düşürülür. Böylelikle sabit diske
daha uzun zaman kaydedilmiş olur. DVR kaydediciniz saniyede kamera başına 25
frame/saniye hızla kayıt yapabiliyorsa siz bu değeri 15’e düşürmüşseniz kayıt cihazınız
saniyede 15 resim kayıt yapacaktır. 16 kanallı DVR cihazınızın toplam kayıt hızı 100 fps ise
kamera başına 100/16 = 6,25 fps kayıt yapacaktır.
DVR cihazı sürekli kayıt, harekete duyarlı kayıt, alarma göre kayıt seçeneklerine göre
kayıt ayarı yapılabilir. Sürekli kayıt seçeneğinde ayarlı olan kanal başı kayıt kapasitesine
göre kayıt alınır. Harekete duyarlı kayıt seçeneğinde ise kamera görüntüsünde değişim
olduğunda kayıt yapmaya başlar. Görüntüde değişim yoksa kayıtta yapılmaz. Alarma göre
kayıt seçeneği ise kayıt cihazının alarm girişlerine göre kayıt yapılmaya başlanır. Bu
yöntemde harekete duyarlı kayıt seçeneğinde olduğu gibi sürekli kayıt yapmaz.
7
Resim 1.5:Kayıt cihazı
Kayıt cihazlarında görüntünün çözünürlüğü de kayıt boyutuna etki eden diğer bir
faktördür. Teknolojinin ilerlemesiyle çözünürlükte kamera sistemlerinde sürekli artmıştır.
Standart olarak kayıt cihazlarında kullanılan sistemlerde CIF (352×288), HalfD1(720×288)
ve D1 (720×576)çözünürlükler kullanılmaktadır. Analog kameralar yerine hızla gelişmekte
olan IP (ağ üzerinden iletişim kurulan) kameralar megepiksel (1280 x 960 ve üzerinde)
çözünürlükte üretilmektedir.
Resim 1.6:1.3 megapiksel IP kamera ve NVR kayıt cihazı
Ayrıca kayıt cihazları H.264, MPEG-4 kodlayıcı ile görüntü sıkıştırması ile kayıt
yaparlar. Sıkıştırma kodlayıcı türü de kayıt kapasitesini etkileyen diğer bir faktördür.
1.2.2. MPEG ve Motion Jpeg Sıkıştırma Tipleri
Motion JPEG hareketli JPEG anlamına gelir. MJPEG arka arkaya çekilmiş JPEG
resimlerin sırayla oynatılmasıyla elde edilir.
Gerçek anlamda internet üzerinden izlemek için düzenlenmiş bir format olan MPEG4′
ü kullanırlar. Bu cihazlar şu an için yerlerini H-264 sıkıştırma formatlı kayıt cihazlarına
bırakmışlardır. MJPEG’ e göre görüntü kalitesi, kayıt süresi ve internet üzerinden izleme
alanlarında önemli fark yaratır.
8
H-264 formatı günümüzde kullanılan en gelişmiş sıkıştırma formatıdır. H-264 formatı
internet üzerinden kaliteli ve hızlı görüntü aktarımı için geliştirilmiş bir formattır. MPEG-4′
e göre aynı kalitede görüntüden daha fazla sıkıştırma sağlamaktadır. İnternet üzerinden daha
iyi görüntü aktarılmasını sağlar.
Şekil 1.2: Görüntü sıkıştırma teknolojileri
Şekil 1.2’deki grafikte aynı görüntü için sıkıştırma performanslarını göstermektedir.
Şekilden de görüldüğü gibi en iyi sıkıştırmayı H.264 yapmaktadır.
1.2.3.Disk Depolama İhtiyaçları Hesabı
Kayıt cihazlarının kayıt süresi hesaplamak için şu yöntem kullanılır.
Toplam HDD Kapasitesi =Kanal Başı Saatlik Kayıt (MB/h) x Kayıt Süresi ( Saat ) x
Toplam Gün Sayısı x Kanal Sayısı
Örnek:
Kayıt cihazım 4 girişi olsun. Bu kayıt cihazında en iyi kalitede CIF çözünürlükte 25
resim ile 20 gün kayıt yapmak için kaç Mb hardisk kullanılır?
Çözüm:
Aşağıda verilen tablodan PAL, CIF ve 25 fps seçeneğine göre kanal başına kayıt
boyutu bulunur. Verilenler formülde yerine konulur.
Sabit disk kapasitesi=280x24x20x4=537600 Mb
9
Tablo1.1: Bit hızı ve kanal başı saatlik kayıt seçim tablosu
Diğer bir yöntemde kayıt cihazı üretici firmaların hazırladığı kayıt süresi hesaplama
programlarıdır. Kayıt cihazının ayarları bu programlar da veri giriş bölümlerine girilir ve
sabit disk kapasitesi bulunmuş olur.
1.2.4. Bant Genişliği İhtiyaçlarının Hesabı
Tablo 1.1’de verilen tablodan bant genişliği kanal başına göre bulunur. Örneğin; PAL
D1 çözünürlükte gerçek bir görüntü alabilmek için 2 Mb bant genişliğine ihtiyaç vardır. Bant
genişliği ihtiyacı artıkça mevcut ağ sistemi üzerinden görüntü aktarımı artacağından ağ
sisteminde yoğunluk meydana gelir.
Bant genişliği mevcut ağ sisteminde yeterli olmazsa şu sonuçlarla karşılaşılır.
 MPEG ve MJPEG‘de kayıp karelerin oluşması,
 Paket kayıpları, görüntülerin dalgalı hale gelmesi,
 Video çözünürlüğünün 4CIF’ten 2 CIF’e hatta CIF’e düşmesi, görüntü
netliğinin bozulması,
 Görüntünün tamamen donması, bağlantının geçici olarak kopması gerçekleşir.
10
1.3. Yazılım ve Donanım İhtiyaçları
Video sistemlerinin en önemli amacı gelişen olayları izleyerek veya alarm sistemleri
vasıtasıyla anında tespit etmek ve müdahale etmek olmakla birlikte yapılan kayıtları
izleyerek daha sonradan olaylardan haberdar olmak ve delil elde etmek de mümkündür.
Yaygın olarak bilinen adıyla “Kapalı Devre Televizyon” (CCTV) sistemlerine
bilgisayar ve network teknolojisinin devreye girmesiyle birlikte özel kablo ve kontrol
donanımları kullanılması gereği ortana kalkmış ve açık bir platform haline dönüşmüştür.
Video sistemlerinin diğer güvenlik, geçiş kontrol sistemleri ve bina kontrol sistemleriyle
entegrasyonu kolaylaşmış hatta talep edilir hale gelmiştir.
Kameralar sadece videonun izlenmesi ve kayıt edilmesi ile kalmayıp bir takım yazılım
ve donanımların eklenmesiyle operatör müdahalesine gerek kalmadan alarmlar üretebilir,
çeşitli obje ve plakaları tespit edebilir hale gelmiştir. Kameraların değişik sektörlerde
güvenlik ve güvenlik dışı maksatlarla kullanımı yaygınlaşmaya başlamıştır.
Kamera sistemleri günümüzde üç şekilde dizayn edilmektedir:
 Bilgisayar veya ana bilgisayar üzerine DVR (Dijital Video Recorder )kart
takılarak dizayn edilen bilgisayar tabanlı sistemler,
 DVR (dijital Video Recorder) cihazlar ile dizayn edilen sistemler,
 IP kameralarla kurulan ağ sistemlerini kullanan sistemlerdir.
Bilgisayarla kurulan sistemler için uygun bilgisayarın seçilmesi önemlidir.
Ekran kartı, ram anakartın ve işlemcinin çalıştıracağı DVR kartı desteklemesi gerekir.
DVR kartı sürekli çalıştırırken sorun yapmayacak şekilde soğutma tertibatının olması
gerekir.
Dijital kayıt cihazları bilgisayar tabanlı sistemlerden farklı olarak kendi başına
çalışabilen sistemlerdir. Digital kayıt cihazları, fiyatlarının düşmesiyle birlikte bilgisayarlı
sistemlerin yerini almaya başlamıştır. Tüm ayarları yapılıp bırakıldığında bakım
gerektirmeden uzun süre çalışacak özellikteki kayıt sistemleridir. Dijital kayıt cihazlı
sistemlerin avantajları şunlardır:
 Elektrik gidip geldiğinde otomatik olarak çalışmaya başlayabilir.
 Bilgisayarlı sistemlerde olduğu gibi virüslerden etkilenmez.
 Kendi başına çalıştığı için yanlışlıkla ayarları değiştirme gibi sorunlar
minimuma inecektir.
 Kayıt yapan program yanlışlıkla kapatıldığında kayıt yapmaz.
Günümüzde yüksek çözünürlük desteği sağlayan IP kamera sistemleri, bukameraların
kullanımını artıracak kablosuz ağ ve fiber optik sistem donanımları büyük gelişme
göstermektedir.
11
1.4. Sistemin Enerji İhtiyacı
1.4.1. Güç Kaynakları
Güvenlik sistemlerinde kullanılan kameraları besleme gerilimi bakımından 220Vveya
12/24V olarak ayrılırlar. Kameralarda transformatörlü veya elektronik güç kaynakları
kullanılır.
Güvenlik gerekçesiyle de kameralar genellikle 12 V olarak imal edilir.
Bunun sebebi video iletimi ile beraber düşük gerilimin aynı kablo kılıfı ile
iletilebilmesidir. Bu sayede uygulamacı CCTV 4 +1 kablo kullanarak ilave kablo ve işçilik
maliyetlerini minimuma indirmiş olur. Buna karşılık 12V DC çok uzak mesafelere
iletildiğinde oluşması muhtemel gerilim düşümlerini önlemek amacıyla 220V AC besleme
gerilimi ile çalışan CCD kameralar da bulunmaktadır. 220V kameralar kullanılması, kablo
mesafesinin uzatılması gibi bir avantajın yanında ayrıca bir adaptör kullanılması maliyetini
de ortadan kaldırır.
Şekil 1.3: Kameraların gerilim ihtiyaçları
Şekil 1.4: Kameraların güç ihtiyaçları
Kameraların güç tüketimi genellikle 4-5 Watt ve üzerindedir. DVR cihazların güç
tüketimi ise 50 Watt civarındadır.
12
1.4.2. GerilimDüşümleri
Enerji iletimi yapılan kablonun direncinden kaynaklanan kablo sonu gerilimin kablo
başı gerilimden düşük olması durumuna denir.Elektrik iç tesislerinde gerilim düşümlerinin
hesaplanmasında aşağıdaki formüller kullanılmaktadır.
DEVRE GERİLİM FORMÜLÜ
3 Faz
220/380 %e=
100 L. N .
K .S .U .
2
=
1 Faz
%e=
200 L. N .
K . S .U .
2
=
3 Faz
24/42
%e=
100 L. N .
K .S .U .
2
=
1 Faz
%e=
100 L. N .
K .S .U .
2
=
Tablo 1.2: Gerilim düşümü formülleri
%e=GERİLİM DÜŞÜMÜ (yüzde)
S=İLETKEN KESİTİ (mm2
)
N=GÜÇ (kW)
K=İLETKENLİK KATSAYISI (m/Ωmm2
)
U=GERİLİM (V)
L=HAT MESAFESİ (metre)
K= (Al) 35 m/Ωmm2
K= (Cu)56 m/Ωmm2
Örnek: 100 m mesafeli 220 V bir alıcı 300 Watt güç çekmektedir. Kablo bakır, kesiti
1,5mm2 olduğuna göre % olarak gerilim düşümünü bulunuz.
Çözüm:
%e=
200 L. N .
K . S .U .
2
= %e=
2
56.1,5.220.
200.100.300.
= 1,47 olarak bulunur.
Kamera sistemlerinde kullanılan kabloların kesitleri artıkça daha uzun mesafeye
görüntü aktarılabilmektedir. Bunun sebebi yukarıda verilen formüllere göre kesit artığından
daha az gerilim düşümünün olmasıdır. Kamera sistemlerinde bakır kablolar kullanılır. Bakır
kabloların bakır oranı ne kadar fazla olursa o kadar daha iyi görüntü iletilir. Kamera besleme
gerilimleri genellikle 12 V olduğundan kamera besleme geriliminin 2-3 V gibi gerilim
düşümü olması kameranın verimsiz çalışmasına sebep olur.
13
UYGULAMA FAALİYETİ
Örnek bir uygulama alanında bir kapalı devre kamera kurulumu için aşağıdaki işlem
basamaklarını sırasıyla gerçekleştiriniz.
İşlem Basamakları Öneriler
 Kurulum için malzeme tespiti yapınız.
 Araç- gereç, ekipman ihtiyaçlarını
belirleyiniz.
 Çalışma sahasında teknik veriler
toplayınız.
 Ağ kurmayı gerçekleştiriniz.
 Disk depolama ihtiyaçlarını hesaplayınız.
 Bant genişliği ihtiyaçlarını hesaplayınız.
 Yazılım ve donanım ihtiyaçlarını
belirleyiniz.
 Sistemin enerji ihtiyacını belirleyiniz.
 Maliyet hesabını yapınız.
 Kuruluma başlamadan önce gerekli
çalışma ortamını hazırlayınız.
 Kurulum sırasında gerekli olan
malzemeleri düzgün bir şekilde
masanıza yerleştiriniz.
 Kurulum esnasında dikkatinizi
yaptığınız işe veriniz.
 Kurulum başlamadan önce
kullanacağınız cihazların sağlamlık
kontrolünü yapınız.
UYGULAMA FAALİYETİ
14
KONTROL LİSTESİ
Bu faaliyet kapsamında aşağıda listelenen davranışlardan kazandığınız becerileri Evet,
kazanamadığınız becerileri Hayır kutucuğuna (X) işareti koyarak kendinizi değerlendiriniz.
Değerlendirme Ölçütleri Evet Hayır
Ağ bağlantı ayarlarınızı yapabiliyor musunuz?
Kamera besleme adaptörü seçebiliyormusunuz?
Bant genişliği hesabı yapabiliyor musunuz?
Disk depolama ihtiyaçlarını belirleyebiliyor musunuz?
Gerilim düşümü hesabı yapabiliyormusunuz?
DEĞERLENDİRME
Değerlendirme sonunda “Hayır” şeklindeki cevaplarınızı bir daha gözden geçiriniz.
Kendinizi yeterli görmüyorsanız öğrenme faaliyetini tekrar ediniz. Bütün cevaplarınız
“Evet” ise “Ölçme ve Değerlendirme”ye geçiniz.
15
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
Aşağıdaki cümleleri dikkatlice okuyarak boş bırakılan yerlere doğru sözcüğü
yazınız.
1. ………………kullanıcıların donanımsal ve yazılımsal kaynakları ortak kullanımını
sağlayan sistemlere denir.
2. Cat5 kablolar …………Mbit, Cat6 ve Cat7 kablolar …………….Mbit hızlar
için kullanılır.
3. …………..metreden uzun mesafelerde ağ sistemi çalışır ancak veri aktarım hızları
düşer.
4. Dijitalvideo kaydedicilerde ………………saniyede alınan resim adedi anlamına gelir.
5. ……………..formatı günümüzde kullanılan en gelişmiş sıkıştırma formatıdır.
6. Kayıt cihazım 4 girişi olsun. Bu kayıt cihazında en iyi kalitede D1 çözünürlükte 25
resim ile 5 gün kayıt yapmak için kaç Mb hardisk kullanılır?…………….
7. IP kameralarda PAL D1 çözünürlükte gerçek bir görüntü alabilmek için ……..Mb
bant genişliğine ihtiyaç vardır.
8. 220 V bir alıcı 500 m mesafe kesiti 2,5mm2
kablo ile beslemesi yapılmış ve 1000 Watt
güç çekmektedir. Kablo bakır olduğuna göre % olarak gerilim düşümünü bulunuz.
DEĞERLENDİRME
Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karşılaştırınız. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap
verirken tereddüt ettiğiniz sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrarlayınız.
Cevaplarınızın tümü doğru ise bir sonraki öğrenme faaliyetine geçiniz.
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
16
ÖĞRENME FAALİYETİ-2
Bu öğrenme faaliyeti sonunda video analizi konusunu öğrenecek video sıkıştırma
konusunda öğreneceksiniz.
 Mobese sistemleri,Elektronik denetleme sistemleri konusunda bilgi toplayınız.
 Yol üzerinde gördüğünüz kameraların hangi amaç için kullanıldığı araştırınız.
2. VİDEO ANALİZİ
2.1. Video Analiz Algoritmaları
En son görüntü işleme ve yapay zekâ teknolojilerini kullanarakaynı anda onlarca
kameradan gelen görüntüleri izler, tanımlanmış tehdit durumlarında kullanıcıya alarm verir.
Fabrikalar, santraller, havalimanları,demiryolları gibi stratejik önem taşıyanbüyük ölçekli her
türlü kamusal,askeri ve özel işletme tesis güvenliklerini en üst düzeye çıkarır.
Akıllı güvenlik yazılımları,izinsiz giriş,sahipsiz paket ve hırsızlık tespiti gibi
modülleriylestandart CCTV güvenlik sistemlerineakıl kazandırır. Her türlü hâlihazırda
kurulu olan kamera sistemine rahatlıkla bütünleşmiş yazılımla,güvenlik personelinin yerine
kameraları izler ve tehdit durumlarını anında haber verir. Video analiz ile şu olaylar
gerçekleştirilir:
 Aynı anda sınırsız sayıda kamera görüntüsünü analiz eder.
 Kameraların, etkisiz hale getirilmesi durumunda sabotaj alarmı verir.
 Akıllı, öğrenen altyapısı sayesinde tehdit durumlarının hatasız tespiti çok düşük
yanlış alarm yüzdesi, kullanıcı müdahalesine gerek duymadan çalışabilir.
 İnsan, hayvan, araç ve doğadan kaynaklanan hareketleri ayırt edebilir.
 Standart elektromekanik sensörler ve infrared bariyerler çok fazla yanlış alarm
vermekte ve sistem güvenilirliğini düşürmektedir.
ÖĞRENME FAALİYETİ–2
AMAÇ
ARAŞTIRMA
17
Resim2.1: Video analiz programı
2.1.1. Hareket Algılama Algoritmaları
Video dosyalarında hareket algılamak için kullanılan birçok yöntem vardır. Bununla
birlikte hareket algılama genel çözüm mantığı aynıdır. Bunların hepsi geçerli video çerçevesi
önceki karelerden biri ile bir sonra gelen fotoğraf karesini karşılaştırılmasına dayanır.
Hareket algılama algoritmaları ile değişen aydınlatmakoşulları ile yağmur, kar,
bulutlanma ve rüzgârda uçuşanyapraklar gibi çevre koşullarına akıllı bir şekilde uyumsağlar.
Arka planı öğrenebilen algoritmalarla, sistemlere büyük kolaylıklar ve özellikler
kazandırmıştır. Gelişmişfonksiyonlar ile birçok yazılımda, kameranın görüntüsünü
engelleme/maskeleme, üzerini kapatma, odağını bozma ve yönünüdeğiştirmeyi algılayan
bütünleşik dış müdahale izleme ile birarada bulunur.Algoritma, zor koşullar altında nesneleri
algılayabilir ve izleyebilir. Bir alana giren, alandan çıkan veya alanda bulunannesneler
algılanabilir.Hareketsiz nesne algılaması için genel bir gecikmesüresi belirlenebilir.Başıboş
dolaşan nesne algılaması için mekânsaltolerans ve gecikme ayarlanabilir.Sabit nesneler
seçilebilir ve görüntüden çıkarılmalarıalgılanabilir.Nesne izleme özelliği yörüngelere
dayanır; izlemeçizgileri video üzerinde görüntülenebilir.Görüntü sabitleme özelliği,
direklerdeki kameralar gibisallanan video kaynaklarının neden olduğu titremelerigiderebilir.
Aynı anda onlarca kamerayı tesise izinsiz bir girişe karşı dikkati dağılmadan,
uyumadan mola vermeden izleyen, elektronik güvenlik görevlisidir.
18
Kameraların görüş alanında bir çit oluşturulup herhangi bir kişi veya araç çiti geçerse
güvenlik merkezine sesli ve görüntülü alarm verir. Ters yönde hareket tespiti, koşan kişi
tespiti yapabilir.
2.1.2. Nesne (Obje) İzleme (Takip) Algoritmaları
Nesne izleme algoritmaları ile sahipsiz obje ve paketleri tespit edilebilir.Havada,
karada ve suda hareket eden objeleri otomatik olarak tespit edip takip eder.
Örnek olarak verilecek olursa; otel önünde bir aracın 10 dakikadan fazla durması
durumunda güvenlik merkezinin uyarılmasını sağlanabilir. Müşterinin isteği doğrultusunda
otelin önünü izleyen kameradan gelen görüntüleri 7/24 analiz eder ve belirlenen kuralı
çiğneyen araç olduğu zaman sesli ve görsel olarak alarm verir.
Kullanıcı tarafından kamera görüş açısı içerisinde işaretlenen bütün objeleri 7/24 izler
ve herhangi bir hırsızlık vakasını anında tespit ederek gerekli alarmları sesli ve görsel olarak
verir. Sahipsiz paket alarmı,terör eylemelerine karşı güvenlik kameralarından gelen
görüntüleri analiz eder ve sahipsiz paketlerisaniyeler içerisinde tespit edilir.
 Birçok kamera görüntüsünü oluşturulan kurallara göre takibi yapmayı sağlar.
 Tek bir noktadan kontrol imkânı sağlar.
 Duran insan ile duran objeyi ayırt edebilme özelliğine sahiptir.
 Kullanıcının izlemek istediği takip imkânı sağlar.
Bu sistemler 7/24 ışık ve hava şartlarından etkilenmeden çalışabilme,
uyarlanabilir altyapısı sayesinde, müşteriye özel çözümler üretebilme, öğrenen program
yapısı oluşturulabilir.
Hareket değil obje tespit eder ve bu sayede doğadan kaynaklanan hareketlerde ortaya
çıkan yanlış alarmları minimize ederken tehdit unsuru içeren objeleri hatasız olarak tespit
eder ve alarm verir.
 Amaçsız gezen kişi tespiti (loitering),
 Belirlenen bir hat (sınır) boyunca tek yönlü veya iki yönlü geçişin tespiti ve
alarm verilmesi,
 Belirlenen bir bölge içeresine girilmesi veya belirlenen bölgeden çıkılması
tespiti ve alarmı,
 İllegal Park özelliği ile belirlenen bölgede yine belirlenen bir sureden daha fazla
süre araba park edilmesi durumu tespiti ve ikazı,
 Eşya koyulması/alınması tespiti ve alarm verme,
 Kullanıcının belirleyeceği hız limitinden daha yüksek hızla geçiş yapılmasının
tespiti ve alarm verilmesi özelliği,
 Kullanıcı tanımlı bir bölgeden geçişlerin (iki yönlü) sayısal olarak belirlenmesi,
 Nüfus yoğunluğu tespiti özelliği ile kullanıcı tarafından ayarlanan sayıdan daha
fazla sayıda kişinin belirli alanda durması durumu tespiti ve alarmı verir.
19
2.1.3. Nesne SınıflandırmaAlgoritmaları
Birçok görüntüye dayalı gözetleme uygulamasının en büyük amacı daha üst seviye
etkinlik analizi görevlerinde kullanılabilecek anlam bilgisinin gelen görüntüden
öğrenilmesidir. Tespit edilen nesnelerin tiplerinin belirlenmesi bu amaca ulaşmak için çok
önemlidir. Nesne sınıfı bilgisinin yardımıyla daha özgül ve daha doğru sonuç veren üst
seviye nesne etkinliği tespiti yapan yöntemler geliştirilebilir. Nesne sınıflandırması için
geliştirilen programın, görüntüye dayalı “akıllı” gözetim sisteminin bir parçası olarak
kullanılabilecek, nesne şekil benzerliğine dayanan ve gerçek zamanda çalışan bir yapıyı
destekler. Tipik video sahneleri insan, araç, hayvan, doğal (yağmur, kar) ve bitki gibi değişik
nesneler içerir. Ancak temelde gözetleme uygulamalarının ana hedefi insanlar ve araçlardır.
Bu nedenle önerilen sistem nesneleri insan, insan grubu ve araç sınıflarına ayırmak için
geliştirilmiştir.Nesne sınıflandırma algoritması tespit edilen hareketli nesnelerin silüetlerinin
daha önceden sınıflandırılmış ve bir veri tabanına kaydedilmiş şablonların silüetleriyle
karşılaştırılmasına dayanmaktadır ve iki adımdan oluşmaktadır.
 Çevrimdışı eğitim adımı: Nesne tipleri elle işaretlenerek bir örnek nesne silüet
veri tabanı oluşturulur.
 Çevrim içi test adımı: Her video çerçevesinde bulunan nesnelerin silüetleri
çıkarılır ve bu nesnelerin tipleri silüete dayalı özellikleri veri tabanında önceden
kaydedilmiş olan örnek şablon silüet özellikleriyle karşılaştırılarak gözetleme
sırasında gerçek zamanda belirlenir. Karşılaştırma sonrasında veri tabanında en
az uzaklığa sahip bir şablon silüet bulunur. Bulunan bu silüetin tipi
sınıflandırılmak istenen nesneye atanır.
Şekil 2.1: Örnek silüet şablon veritabanı
Şablon silüet veri tabanı, farklı sahnelerden birçok nesnenin silüeti çıkarılarak
oluşturulur. Sınıflandırma yöntemi nesne şekil benzerliğinden faydalandığı için veri
tabanında bulunan örnekler nesnelerin değişik pozlarını temsil edecek şekilde olmalıdır.
Değişik pozlarda insan, insan grubu ve araç silüetlerinden oluşan örnekveri tabanı
göstermiştir. Sınıflandırma adımında bu yöntem ham silüet bilgisini değil, çevrilmiş olan
normalize edilmiş uzaklık sinyalini kullanmaktadır.
20
Bu sayede veri tabanında sadece normalize edilmiş uzaklık sinyali ve ilgili sınıf bilgisi
saklanmaktadır ve hem kayıt alanı açısından hem de işlemsel hız açısından verim
sağlanmaktadır.
Nesne sınıflandırma algoritmaları diğer bir kullanım alanı araç marka ve tür tanıma
sistemleridir. Bu sistemlerin amacı araç ve türlerine göre belirleyerek trafik izleme ve
güvenlik sistemlerinde kontrolü kolaylaştıracağı gibi kullanılan diğer sistemlerin
güvenirliğini de artırır.
2.2. İlgi Alanı (ROI) Ve Nesne Boyutları
Tanıma işlemi araç görüntüleri üzerinden belirli bir kesit alınarak yapılmaktadır. Bu
kesit, kullanılacakilgi alanını (ROI) göstermektedir. Plaka tanıma sisteminde ilgi alanın
(ROI) yeri ve büyüklüğü, plakakoordinatlarına göre belirlenmektedir.
Bir görselin içerisinde belirli bir ilgi alanı olması durumunda seçilen alanı yüksek bir
bitratete sıkıştırıp gerisini standart seçilen bitratete sıkıştırma işlemini yapılır. Örnek: Yüz
tanımlama yazılımları için vesikalık fotoğraflar çekildiğinde bu fotoğrafların yüz bölgesi 16
bit geri kalanları 4 bit′te sıkıştırılabilir. İşlemin sonucunda tamamı 16 bit ile kodlanmış bir
görselden dosya boyutunun daha küçük tamamı 4 bit′le kodlanmış bir görselden ise daha işe
yarar imajlar elde edilebilir.
Resim2.2: Örnek resim ve ROI kodlanmış resim
ROI kodlamasında, görüntünün belirli bölgeleri daha yüksek kalitede, diğer yerler
daha düşük kalitede kodlanır. Görüntünün belirli bir bölümü ile daha çok ilgili olduğumuz
durumlarda bu işlem kullanışlıdır. İlgili olunan bölge (ROI maskesi) seçildikten sonra,
dalgacık dönüşümünden elde ettiğimiz katsayılardan hangilerinin daha yüksek kalitede
sıkıştırılması gerektiğini bulmak için, maskeye dönüşüm uygulayıp, hangi katsayıların
maskenin içine düştüğüne bakarız.
21
ROI (Region of Interest Coding) — ROI JPEG-2000 görsel işleme ve sıkıştırma
metodunun alt özelliklerinden biridir.
Resim2.3: Bir resmin alt bantlara ayrışımı
Ayrık dalgacık dönüşümünden sonra, tüm dalgacık katsayıları belirli bir niceleme
adım büyüklüğüne bölünerek ve çıkan sayılar aşağı yuvarlanarak sayıl niceleme işlemi
gerçekleştirilir. Kullanılan niceleme işlemi kademeli olarak çalışan dalgacık dönüşümü
yapısına uygun olacak şekilde tasarlanır.
Şekil2.2: ROI maskesi ve dönüştürülmüş ROI maskesi
2.3. Video Analiz Algoritma Faktörleri
2.3.1. En Az Video Kare Sayısı
Bir çerçeve genellikle oldukça düzgün arka plan ile arka plandan farklı olan objeleri
ihtiva eder. İkisi arasındaki geçiş bölgelerinde imgenin fiziksel yapısında da önemli
değişiklikler oluşur. Arka plan ve objeler arasındaki keskin geçişler doğası gereği insan
görme sistemi tarafından kolaylıkla ayırt edilebilirler. Ancak bilgisayar ortamında bu
bölgelerin algılanmasıancak onların iyi bir şekilde tanımlanmasıyla olabilir. Obje sınırlarını
tanımlamanın en basit ve en iyi yolu imge ayrıtlarını hesaplamaktır.
Video analiz programları algılama ve raporlama özellikleriyle kullanıcıya çok fazla
görüntü izletmeden sonuca gitmesini sağlar.
22
 Gerçek zamanlı uyarılar : Video analiz, gerçek zamanlı olarak izleme yapan
personelin dikkatini verilere çeker. Bunun sonucunda olaylara hızlı bir şekilde
tepki verilir ve verimli bir şekilde sistem yönetilebilir. Buda geliştirilmiş
güvenlik ve emniyet sağlar.
 Kayıt arama : Geleneksel video yönetim sistemlerinin aksine, saatler alan
arama ve eşleştirme işlemleri, video analiz sayesinde saniyeler içerisinde
gerçekleşir. Video analiz, kullanıcılara zaman, olay, lokasyon ve şartlara uyan
görüntülere göre arama yapmaya olanak sağlar.
 Raporlama : Video analiz ile kullanıcılar daha doğru kararlar verebilecekleri
raporları, tabloları ve grafikleri rahatlıkla alınır.
 Düşük işçilik maliyetleri : Gerçek zamanlı uyarı ve akıllı arama gibi özellikler,
izleme personeli işçilik maliyetleri önemli ölçüde azaltıyor.
 Optimize edilmiş operasyonlar : Raporlarda sağlanan bilgi zenginliği
sayesinde, kuruluşların personel gereksinimlerini, gelirlerin optimize edilmesini
ya da müşteri memnuniyetini artırmak yollarını daha iyi bir planlamak
mümkündür.
 Yüksek doğruluk : İlgisiz aktiviteleri göz ardı edip hatalı alarmların önüne
geçerek, sadece analiz sonucunda doğrulanmış gerçek aktiviteleri dikkate alınır.
 Video yönetimi ile sorunsuz entegrasyon : Sistem kuranlar ve son
kullanıcılar, tek bir yazılım ile video yönetimi ve analizi bir arada yapılabilir.
Bu da sahip olma ve bakım maliyetlerini aşağı çeker.
Hareket
Algılama Alarm Bölgeleri Kişi Sayma Araç Sayma Sanal Çit
Yasaklı
Bölgeler Ters Yön Yoğunluk
Haritası
Bekleme
Zamanı
Amaçsız
Dolaşım
Resim2.4: Video analiz yazılımı ayarlanabilir seçenekler
23
Son dönemde yazılımlara eklenen yeni filtreler sayesinde görüntüdeki nesnenin rengi
ve güzergâhına, nesnenin şekli ve hızına göre alarm oluşturup video ile birlikte gelen meta
verilerine dayanarak hızlı adli delil görüntüsü aranır.
Nesnelerin rengi veya renkleri saturasyon ve keskinliğini izleme kriteri olarak
ayarlamaya yarayan bir renk histogramı fonksiyonu kullanılır. Örnek bir uygulama belirli bir
renkteki aracın görüntüde yakalanması olabilir.
Hareketli bir cisim önceden tanımlanmış bir veya daha çok çizgiyi geçtiğinde veya
cisim hızını (koşma) ya da şeklini (sürünme) değiştirdiğinde veya cismin en-boy oranı
değiştiğinde (düşme) alarm gönderecek şekilde ayarlanabiliyor.
Normal kameralara göre farklı ayarlar gerektiren uzak kızılötesi (FIR) termal
kameraları da desteklenir.Canlı görüntüde alarm kuralı “bırakılmış nesne” algılaması için
ayarlanmamış olsa bile, daha sonra kayıtlı görüntüde adli delil için görüntü araması
yapılırken bırakılmış nesneleri bulmak için ayarlama yapılabilir.
Akıllı hareket algılama ve akıllı nesne algılama olarak iki kısımdan oluşan bu özelliğe
sahip kamera görsel bilgiyi kendi içinde denetler ve herhangi bir tehditte önceden uyarı verir.
Akıllı hareket algılama(IMD=Intelligent Motion Detection) hareket algılamaya tabanlı
alarmlara yeni bir seviye getirmektedir. Geleneksel alarmlardan farklı olarak IMD gerçek
hareketle çevresel şartlardan oluşan hareketleri birbirinden ayırt edebilmektedir.
2.3.2. Hareketli Nesnelerin Kare Sayısının Hıza Oranı
Görüntüde belirgin bir nesne hareketi olup olmadığı anlamak için blok karşılaştırmalar
yardımıyla elde edilen hareket vektörleri kullanılır. Hareket vektörleri, bölgesel temelli
piksel farkı hesaplanarak elde edilir. Bölgesel temelli yaklaşımda resimler belirli sayıda ve
biçimde bölgelere ayrılır ve resimler birbiri ile karşılaştırılacağı zaman bölgeler
karşılaştırılır. Böylece resimdeki bölgesel değişiklikler tespit edilmiş olur.Nesneleri
belirlenmiş görüntü de resimlerin kare sayısı ve değişim oranı hesaplanmış olur.
2.3.3. Hareketli Nesnelerin Boyutu ve Şekli
Resim içinde hareketli nesnelerin içinde nesne boyutları belirlenir.Nesne örnekleme
(object sampling) seçeneği, canlı görüntüde seçilen bir nesne üzerinde bir fare tıklamasıyla,
bu nesne ile ilgili boyut, hız, renk gibi tüm verilerin kullanıcı tarafından toplanmasını
sağlıyor. Toplanan bu bilgiler daha sonra benzer özelliklerdeki nesnelerin izlenmesi için bir
ölçüt olarak kullanılır.
24
2.3.4. Hareketli Nesneleri Ayırma
Resim üzerinde belirgin renk değişimlerinin olduğu yerler kenar olarak
adlandırılmaktadır. Kenarlar, resim içerisindeki nesnelerin sınırlarını belirler. Kenar
noktaları, resimde renk geçişlerin belirgin olduğu noktalardır. Kenar belirleme metotlarında,
bu renk geçişlerini yakalayabilmek için komşu piksellerin birbirine göre farkı, yani türevi
değerlendirilir. Türev alma işlemi sonucunda, belirgin renk geçişi olmayan bölgelerde büyük
fark olacağı için renk değeri siyaha yakın, kenar olan bölgelerde büyük fark olacağı için
beyaza yakın renk elde edilir. Video görüntüsünün akışında, nesnenin hareketinden ya da
sahne değişiminden kenar bilgileri değişmektedir.
25
UYGULAMA FAALİYETİ
Örnek bir uygulama alanında bir kapalı devre kamera kurulumu için aşağıdaki işlem
basamaklarını sırasıyla gerçekleştiriniz.
İşlem Basamakları Öneriler
 Video analiz algoritmaları düzenleyiniz.
 İlgi alanını hesaplayınız.
 Nesne boyutlarını hesaplayınız.
 Video analiz algoritma faktörlerini
kullanınız.
 Video analizi yapılacak yer ve kameralar
düzgün seçilmeli ve düzenlenmeli.
 Alanın ve nesnenin hesaplamalarına
dikkat edilmeli.
UYGULAMA FAALİYETİ
26
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
Aşağıdaki cümleleri dikkatlice okuyarak boş bırakılan yerlere doğru sözcüğü
yazınız.
1. Nesne tipleri elle işaretlenerek bir örnek nesne …………….veri tabanı oluşturulur.
2. ……………….kodlamasında, görüntünün belirli bölgeleri daha yüksek kalitede, diğer
yerler daha düşük kalitede kodlanır.
Aşağıdaki soruyu cevaplayınız.
3. Video analiz yazılımıyla neler yapılabilir? Maddeler halinde söyleyiniz.
DEĞERLENDİRME
Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karşılaştırınız. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap
verirken tereddüt ettiğiniz sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrarlayınız.
Cevaplarınızın tümü doğru ise bir sonraki öğrenme faaliyetine geçiniz.
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
27
ÖĞRENME FAALİYETİ-3
Bu öğrenme faaliyetinde kamera sistemlerinde kullanılacak aydınlatma şekillerini
öğrenecek, kamera sistemlerinin ihtiyaç duydukları aydınlatmayı seçebileceksiniz.
 Aydınlatmada kullanılan armatür türlerini inceleyiniz.
 Led ile yapılan aydınlatma türlerini inceleyiniz.
 Sensörlü lambalar ile ilgili bilgi toplayınız.
3. AYDINLATMA (IŞIKLANDIRMA)
3.1.Işık
3.1.1. Tanımı
Işık, doğrusal dalgalar halinde yayılanelektromanyetik dalgalaraverilen addır. 380 –
780 nm dalga boyları arasıdalga boyugözlegörülebilir. Ancak bilimselterminolojide gözle
görünmeyen dalga boylarına da ışık denilebilir. Işığın özellikleri, radyo dalgalarından gama
ışınlarına kadar gidebilen, elektromanyetik dalganın boyuna göre değişir.
Resim3.1: Işık spektrumu
ÖĞRENME FAALİYETİ–3
AMAÇ
ARAŞTIRMA
28
Keşfedilen ilk görünmez ışınım, 1800 yılında William Herschel tarafından rastlantıyla
bulunan kızılötesi ışınımdır. Herschel, güneş ışığını bir prizmadan geçirerek tayf renkleri
olarak adlandırılan kırmızı, turuncu, sarı, yeşil, mavi, lacivert ve mor renkleri incelerken çok
ilginç bir şeyle karşılaşır.
Her rengin sıcaklığını ayrıayrı termometreyle ölçerken kırmızı rengin ötesinde
termometrenin yükseldiğini görür. Bu şekilde yayılan ısının da kırmızı ışık gibi bir ışık türü
olduğunu, ama insan gözüyle görülmediğini istemeden de olsa göstermiş olur. William bu
keşfine kızılötesi ışınım adını verir. Bu keşiften sonra tayfın diğer ucunda yer alan ve
morötesi ışık olarak adlandırılan, görünmez ışık da fotoğraf kartı üzerindeki etkisi sayesinde
keşfedilir.
3.1.2. Işığın Ölçülmesi
Işık kaynağından yayılan ışığın şiddetini hesaplamaya yarayan ölçü aletine lüksmetre
denir. Görüntünün oluşması için ışık gereklidir ancak bu ışık göz ile rahatlıkla
görülebilsedebulunduğu ortamı ve nesneleri yeterince aydınlatmıyor olabilir.
Resim3.2:Lüksmetreçeşitleri
3.1.3. Işık Kaynakları
Hangi ortamda olursa olsun gece ve gündüz kendiliğinden ışık yayarak görülebilen
cisimlere ışık kaynağı denir. Üzerine düşen ışığı geçirip geçirmemelerine göremaddeler üç
kısım da incelenir. Üzerlerine düşen ışığı tamamıyla geçirebilencam, su ve havagibi
maddelere saydam maddeler denir. Üzerlerine düşen ışığın bir kısmını geçiren maddelere
yarı saydam madde denir. Buzlu cam, yağlıkağıtgibi ortamlar da yarı saydam maddelerdir.
Bir de ışığı hiç geçirmeyenbakır,kitap, duvar gibi maddeler vardır ki bunlara saydam
olmayan maddeler denir.
29
3.1.3.1. Akkor Flamanlı Lambalar
Sıcak ışık kaynakları,ısıyoluyla ışık yayan (güneş, mumalevi,kızgın metaller gibi)
kaynaklardır. Bu tip lambalardan çıkan ışığın rengi 2800 K (Kelvin) den aşağıda ve kırmızı
dalga boyuna yakındır. Genellikle düşük verimli olmaları ve yaydıkları ışık renkleri
(spektrum) açısından çok fazla tavsiye edilmez. Eğer diğer lambaların ışık spektrumunda
kırmızı ve kırmızı ötesi renkler bulunmuyorsa ek lamba olarak kullanılabilir (Mesela cool
white Floresan ile birlikte). Halojen ile birlikte renk faktörü yüksek olduğundan dolayı
estetik aydınlatmada kullanılabilir. Çıkardıkları sıcaklığa dikkat edilmelidir. Halojen lamba
ile birlikte ömürleri diğer lambalara göre kısadır (Ortalama 1000-2000 saat).
3.1.3.2. Floresan Lambalar
Soğuk ışık kaynakları iseelektrikve manyetik etkilerle ışık veren kaynaklardır.Değişik
ışık renklerinde, güç ve tipte bulunabilirler. Verimleri yüksektir. Çok az ısıyayarlar.
Ömürleri yüksektir (Ortalama 10000-20000 saat arası). İlk kurulum maliyetleri fazla olsa da
işletme maliyetleri daha düşüktür. Floresan seçimi yapılırken daylight veya sıcaklık derecesi
5000K veya daha yüksek sıcaklık seçimi yapılması tavsiye edilir. Çok fazla anahtarlama
yapılması ömrünü kısaltır.
3.1.3.3. HID (Yüksek Yoğunluklu Desarj) Lambaları
Yüksek yoğunluklu deşarj lambası, mat veya şeffaf kuvars camı içine veyaalümina ark
tüpünün içine yerleştirilmiş tungsten elektrotlar arasında oluşan arklar aracılığı ile ışık üreten
bir çeşit elektrik lambasıdır. Bu tüpün içinde hem gaz hem de metal tuzları bulunmaktadır.
Gaz sayesinde lambanın içinde ark oluşması sağlanmaktadır. Ark başladığında, plazma
oluşacak şekilde metal tuzları ısınır ve buharlaşır. Bu durum ark tarafından oluşan ışık
yoğunluğunu artırarak elektrik tüketimini düşürmektedir. Yüksek yoğunluklu deşarj
lambaları ark lambalarının bir çeşididir.
Floresan ve akkor telli lambalar ile karşılaştırıldığında, HID (yüksek yoğunluklu
deşarj lambaları), ışık verimi çok daha fazladır, çünkü ürettikleri radyasyonun büyük bir
kısmı ısı olarak çıkmak yerine görünebilir ışık olarak yayılmaktadır. Toplam ışık verimi ise
daha da fazladır.Çünkü Watt başına üretilen ışık miktarı çok yüksektir.Işık yoğunluğu,
benzer renk sıcaklığı,renksel geriverim indeksi(CRI), enerji verimliliği ve ömrü
karakteristiklerine göre birçok çeşit kimyasal madde yüksek yoğunluklu deşarj lambalarının
içinde kullanılmaktadır.
30
Resim3.3: HID lambalar
Bu tür lambalar özellikle yüksek verimlerinden ve yüksek ışık şiddeti
verebildiklerinden dolayı sokak lambalarında kullanılır.
3.1.3.4. Ledler
LED kelime anlamı olarak ışık yayan diyotun(Light Emitting Diode) baş harflerinden
oluşmaktadır. Led ‘in en önemli kısmı yarı iletken malzemeden oluşan ve ışık yayan led
çipidir. Led çipi noktasal bir ışık kaynağıdır ve kılıf içerisine yerleştirilmiş yansıtıcı eleman
sayesinde ışığın belirli bir yöne doğru yayılması sağlanır. Ledler çeşitli kimyasal
maddelerden üretilirler ve bu farklı maddelerin bileşimi ışığın rengini belirler. Bu Led
aydınlatma sistemi çok yeni olsa da şimdiden otomobil farlarından evlere kadar kullanılmaya
başlanmıştır. Günümüzde birçok aydınlatma ledler ile tasarlanmaktadır.
Ledlerin en büyük özellikleri Floresan ve klasik ampullerin tüm avantajlarına sahip
olmalarına rağmen eksi yönleri içermemeleri ve % 100’lük bir randımanla çalışabilmeleridir.
Ayrıca enerjinin tümü ışık kaynağına dönüşüyor, ısı yaymıyor. Bu üstün özelliklerinin yanı
sıra %80 enerji tasarrufu sağlamaktadır.
Resim.3.4:Led ampul
31
3.1.4. Beyaz Işık ve İnfrared Işık
İnsan gözü tarafından görülebilen ve yaklaşık 380 nm ile 760 nm arasında bulunan
dalga boylarıdır. Bütün bu dalga boyları eşzamanlı olarak görüldüğünde insan gözü farklı
dalga boylarını birbirinden ayır edemez ve beyaz ışık olarak görür. Bu nedenle beyaz ışık bir
dalga boyu değil farklı dalga boylarınınkombinasyonudur. Bu etki beyaz ışık bir prizmadan
geçirilerek tersine çevrilebilir.
İnfrared ışığın 760 nm’den uzun dalga boyuna sahip olduğu kabul edilir. İnsan
gözünün göremediği infrared ışık kamera aydınlatmasında kullanılır. İnfrared ışık kaynakları
ile insan gözünün karanlık olarak algıladığıortamı kameralar aydınlık olarak görür.
Doğal ışık tam olarak düzgün bir aydınlatma sağlar. Tüm yapay ışıkların aydınlık
seviyeleri ışık kaynağından uzaklaştıkça düşer. Aradaki mesafenin karesi oranında ışık
seviyesi azalır.
Düşük ışık veya hiç ışık almayan karanlık ortamlarda bina içi veya bina dışında
kameranın görüntü verebilmesi ve ortamın izlenebilmesi için çeşitli aydınlatıcılar
kullanılmalıdır.Bu aydınlatıcılar normal lamba ile olabileceği gibi IR(infrared)
aydınlatıcılarda kullanılabilmektedir.
IRışığın yaydığı ışık insan gözünün görebileceği dalga boyundan küçük olduğu için
IRışık insanlar tarafından görülemezler.Buda kameraların yerlerinin gizli olarak kalmasında
kullanılır.
Resim3.5: İnfrared ışık kaynağı
Çoğunlukla normal lamba ile aydınlatma kameralarda ışık parlamalarına neden
olabildiği için birçok karanlık ortamlarda IR aydınlatıcılar kullanılmaktadır. IR aydınlatıcılar
ile gece/gündüz (day/night) özellikli kameralarla çok kaliteli görüntüler alınabilmektedir.
Resim3.6: IR ile aydınlatılmış ve aydınlatılmamış kamera görüntüsü
32
Kamera sistemlerinde IR aydınlatıcılar güçlerine ve kullanılan Ledlerin kalitesi ve
sayısına göre her bir IR aydınlatıcı farklı mesafeleri aydınlatmak için dizayn edilmektedir.
Bu mesafeler genellikle 20,40,60,80,100,120,300 metre mesafeler için üretilmektedir.IR
aydınlatıcılarda gündüz otomatik devreden çıkma ve karanlık çökünce otomatik olarak
devreye girme olanağı mevcuttur. Kameraların kataloglarında yazan IR aydınlatma
mesafeleri ışığın gidebileceği maksimum mesafedir. Örnek olarak verilirse 60 metre IR
aydınlatma mesafesi yazan bir kameranın başarılı aydınlatma yapacağı mesafe25-30 metre
olmaktadır. Bu mesafe kullanıldığı yere bağlı olmakla beraber pratik uygulaması bu
şekildedir.
3.1.5. Parlaklık ve Göz Kamaştırıcı Parıltı
Işık şiddetinin (genliğinin) fazla olması göz tarafından parlaklık olarak algılanır.
Fotoğraf çekimi yapılırken bir nesne üzerine düşen ışık miktarını ölçen cihazlara pozometre
denir. Günümüzde birçok fotoğrafmakinesindepozometre bulunmaktadır. Fotoğraf
makinesindeki bu sistem ışık miktarını (parlaklık) ölçerek seçmiş olduğunuz pozlama
değerlerinin doğru olupolmadığını belirtir. Otomatik moda ise makine bu hesaplamaların
tamamını kendisi yapar.
3.1.6. Roy G. Biv
3.1.6.1. Görünür Işık Spektrumu
Görünür ışık dalgaları, elektromanyetik dalganın sadece çıplak gözle görülebilen
kısmına karşılık gelir. Biz bu dalgaları, gök kuşağında oluşan renkler olarak görebiliriz.
Buradaki her bir renk farklı bir dalga boyuna karşılık gelir. Kırmızı renge karşılık gelen
dalga, görünür bölgenin en uzun dalga boyuna karşılık gelirken, mor en kısa dalga boylarına
karşılık gelir. Görünür bölgedeki bütün dalgalar birlikte gözlendiği zaman beyaz ışığı
oluşturur. Bunun terside doğrudur. Yani beyaz ışığı aşağıda şekilde de görüldüğü gibi
renklerine ayırabiliriz. Burada gökkuşağı ile prizma fiziksel olarak aynı görevi yapmaktadır.
33
Resim3.7: Elektromanyetik spektrum
Şekil 3.1:Görünürışık spektrumu
34
3.1.6.2. RenkTablosu
Şekil 3.2: Renk tablosu
Renk tablosunda sarı-kırmızı-maviana renkler, yeşil-mor-turuncuara renklerdir.
Kırmızı ve mavi karışımından mor renk, mavi ve sarı karışımından yeşil renk, kırmızı ve sarı
renk karışımından ise turuncu renk meydana gelir.
Şekil 3.3 : Renk tablosu
Renk tablosunda rengin karşısındaki renk o rengin zıt rengidir. Zıt renkler birbirini
daha belirgin gösterir. Karşıt renklerin karışımından veya ana üç renk karışımından gri renk
oluşur.
35
3.2. Yansıma Çeşitleri
3.2.1. Difüzyon (Yayılma)
Saydam olmayan cisimlerin yüzeyine çarpan ışınların büyük kısmı aynı açıda geri
döner. Bu olaya yansıma denir. Bir noktaya çarpmayan ışık doğrusal olarak yayılır. Buna
difüzyon denir. Bir cisim ne kadar pürüzsüz ve parlak olursa üzerine düşen ışınları o kadar
iyi yansıtır.
3.2.2. Açılı Yansıma
Farklı iki ortamın ayrılma yüzeyine gelen bir ışığın diğer ortama geçemeyerek geri
dönmesine yansıma denir.Cisme çarpan ışık belli açıda yansımaktadır. Düzgün olmayan bir
cisme çarpan ışık ise farklı yönlere yayılır.
Şekil 3.4:Açılı yansıma
Şekil 3.5:Düzgün olmayan cisimden yansıma
36
3.2.3. Geri Yönde Yansıma
Gelen ışığın yansıtma yüzeyinden geri yöne tekrar dönmesine denir. Eğer ışıkyoğun
bir ortamdan daha az yoğun bir ortama yönelirse bir de kritik açıdan daha büyük bir açıyla
gelirse ikinci ortama girmek yerine yüzeylerin arasında bir ayna varmış gibi geri yansır, bu
olaya tam yansıma denir.
3.2.4. Emme (Absorbe Etme)
Gelen ışık cisim tarafından yansıtılmaması olayına denir. Emme ışığın hepsinin
olacağı gibi bir kısmı da olabilir.
Resim3.8: Gelen ışığın emilmesi
3.2.5. Çeşitli Malzemelerin Reflektans (Yansıma) Seviyeleri
Mat beyaz yüzey 89%
Karlı yüzey 85%
Cam pencere veya duvar 70%
Beyaz mat boya 60%
Boyanmamış beton 40%
Kırmızı tuğla 35%
Açık alan, ağaç, çim 20%
Boş asfalt 5%
Tablo 3.1:Yansıtmakatsayıları
37
3.3.En Uygun Işığı Seçme
3.3.1.WattDeğeri
Watt, SI’de, uluslararası standart güç birimidir. Buhar makinesi mucidi James Watt’ın
(1736-1819) soyadı güç birimi olarak kabul edilmiştir. Enerji dönüşümü oranını ölçen
birimdir. Joule/saniye olarak tanımlanır. Kısaca W harfiyle gösterilir.
3.3.2. Yayılma Açısı
Kamera sistemlerinde kullanılan ledlerin yayılma açısı vardır. Kameramızın bu
aydınlatma açısı içindeki cisimleri algılayacağı için IR spotların ışık yayma açıları dikkate
alınır. Piyasada 30,90 derece ışık yayan IR spot mevcuttur.
3.3.3. Uzaklık
Kameranın aydınlatma açısı içindeki görüntüyü algılayabilmesi için IR spottun da bu
uzaklığı aydınlatıyor olması gerekir. Yeterince aydınlatılmayan mesafeler karanlık olarak
algılanır.
3.3.4. Spectral Response Level
Bir aygıtın farklı frekanslarda ya da dalga boyu uzunluklarında gösterdiği tepki denir.
3.3.5. Servis
Kamera sistemlerinde kullanılan IR aydınlatmanın verimi belli zaman sonra ön
camının kirlenmesinden dolayı düşer. Kullanıldığı yere göre belli zaman aralıklarında
temizliğinin yapılması gerekir.
3.4. Filtreler
3.4.1. Nötr Yoğunluklu (Neutral Density) (ND) Filtre
Nötr yoğunluk ya da sadece yoğunluk filtresi, bazen de kısaca ND filtre olarak
Türkçe’ye çevrilen Neutral Density filtre, tüm dalgaboylarındaki ve renkteki ışığı eşit
miktarda azaltmak için kullanılmakta olan gri renkli bir optik elemandır. ND filtre
kullanımıyla film ya da sensör yüzeyine düşen ışığın miktarı kontrollü olarak azaltılarak
belirli çekim koşullarında diyafram ve pozlama süresi üzerinde daha geniş seçme aralığı
sağlanır.
38
ND filtrenin kullanımını şu şekildedir. Şelale ya da nehir gibi hareket eden suyun
kasıtlı olarak flu yapıldığı, göze oldukça hoş görünen manzara ve doğa fotoğraflarını herkes
bilir. Sudaki bu hareket etkisini yaratmak için yüksek pozlama süreleri gerekmektedir.
Ancak aydınlık bir günde, minimum diyafram açıklığı f/32 olan bir objektifle bile bu kadar
yüksek pozlama süresi elde etmek mümkün olmayabilir ve aşırı pozlanmış bozuk bir
fotoğraf elde etmek olasıdır. İşte bu gibi durumlarda ND filtreler devreye girerek aynı ışık
şartlarında ve diyafram açıklığında lensten içeri giren ışık miktarını 1 ya da daha fazla f-stop
azaltarak daha yüksek pozlama süreleri kullanılabilmeye olanak sağlar. Her 1 stopluk fark
için süre 2 katına çıkar. Böylece suyun hareket etkisi sağlanabilir.Bir diğer kullanım alanı da,
yine aydınlık ortamlarda büyük diyafram açıklıkları (düşük f değerleri) elde etme amaçlıdır.
Örneğin açık havada yapılan bir portre çalışmasında fotoğrafçı, net alan derinliğini (Depth of
Field – DOF) olabildiğince düşük tutarak modelin yüzü dışında tüm arka planı flu yapmak
isteyebilir. Alan derinliği artan diyafram açıklığıyla birlikte düştüğünden, objektifin izin
verdiği en büyük açıklığı kullanmak isteyecektir. ND filtrelerin tüm dalga boylarındaki ışığı
eşit miktarda filtrelemesi beklenirken pratikte -özellikle düşük kaliteli olanlarda- bu durum
gerçekleşmediğinden renk bozulmaları gibi fotoğraf kalitesini düşürücü etkileri
olabilmektedir.ND filtre kullanırken fotoğrafçının dikkat etmesi gereken önemli bir konu,
ND filtrelerinin çoğunluğunun sadece insan gözünün görebildiği spektrumdaki ışığı orantılı
olarak filtrelerken güneş ya da benzeri ultraviole veya infrared radyasyon kaynaklarından
gelen dalgaları aynı oranda engellememesidir. Bundan dolayı, ND filtre kullanarak Güneş’e
bakmak farkında olmadan göze zarar verebilir. Bu bakımdan, bu tip ışık kaynaklarına
bakarken bu amaç için özel üretilmiş filtrelerin kullanılması gerekmektedir.
3.4.2. Uzun Geçiren (Longpass) Filtre
Uzun geçiren filtreleri her noktada keskin bir geçiş için tasarlanmıştır. Yüzey
malzemesi, yüksek geçirgenliği olan malzemeden üretilir.
3.4.3. KısaGeçiren (Shortpass) Filtre
Kısa geçiren filtre, ışığın hedef spektrumun (genellikle ultraviyole veya görülebilen
bölge) aktif kademesi üzerindeki dalga boyunu zayıflatan ve kısa dalga uzun dalga
uzunluğuna çeviren optik girişim veya renkli cam filtredir.
3.4.4. IR Geçirmeyen (IR Cut) Filtre
İnfrared ışık enerjisi, tüm cisimler tarafından yayılmaktadır. İnsan, hayvan, bitki,
ağaçlar, çimler vb. İnsanlar, hayvanlar gibi sıcak nesneler soğuk nesnelerin önünde fark
edilir. Düşük ışık şartlarında ise örneğin geceleyin, insan gözü renkleri algılayamaz sadece
siyah, beyaz ve gri tonlarını görür. İnsan gözü sadece mavi ve kırmızı dalga boylarını
görmektedir. Renkli güvenlik kamerası imaj algılayıcı sensörleri ise daha fazlasını
algılamaktadır. İmaj sensörü uzun dalga boylu infrared ışığı görebilir. İmaj sensör üzerine
infrared radyasyonun gelmesi kameranın renkleri insan gözünden farklı olarak görmesini
sağlar. Bu sebeple optik bir camdan oluşan IR Cut Filter lens ile imaj sensör arasına konulur.
Bu optik cam sayesinde infrared ışınlar bloke edilir ve kameradan görülen renkler insan
gözünün gördüğü renkle aynı olur.
39
3.4.5. Polarizeli (Polarised) Filtre
Işık dalgalar halinde ve her yönde (polarize olmayan şekilde) ilerler. Polarize filtre ise
istenmeyen yönde hareket eden ışık dalgalarının filtreleyerek, ayarlanabilir olması sayesinde
sadece belirli bir yönde ilerleyen dalgaların (polarize ışık) filme ya da sensöre ulaşmasını
sağlar.
Polarize filtrelerin gerçek hayattaki etkilerini şöyle sıralayabiliriz:
Polarize filtreler metal olan yüzeyler dışında her türlü yansıtıcı yüzeyden gelen
yansımaları filtreler. Bu sayede su ve cam gibi yüzeyler daha transparan görünecektir.
Filtreleme oranı, yüzeyle olan açınıza da bağlı olarak değişir. Örneğin denizi alçaktan
çekerken yansımalar az filtrelenecek, yüksekten çekerken ise maksimum filtreleme
sağlanacaktır. Polarize filtre ayrıca ağaç yaprakları gibi az yansıtıcı yüzeylerdeki yansımaları
da filtreleyerek bunların renklerinin daha yoğun ve koyu görünmelerini sağlar, az ışık alan
alanlar ise daha da karanlık görünür.
Havada bulunan ufak su taneciklerinden yansıyan ışık gökyüzünün mavisini daha açık
renkte ve donuk görünmesine neden olur. Polarize filtre ise bu yansımaları filtreleyerek daha
canlı, doygun ve koyu bir gökyüzü mavisi oluşmasını sağlar.
3.5. Aydınlatma Seviyesi
Sadece doğal ışık tam olarak düzgün bir aydınlatma sağlar. Tüm yapay ışıkların
aydınlık seviyeleri ışık kaynağından uzaklaştıkça düşecektir. Bu mesafe iki katına çıkarsa
aydınlık seviyesi dörtte bir azalacaktır olarak formüle edilebilir.
Aydınlatma ile mesafe arasındaki bu ilişkinin formülü şu şekildedir.
E=I/d2
Bu faktör bir kamera için aydınlık hesabı yapılırken göz önünde bulundurulmalıdır.
Örneğin 20 metrede 30 lüx aydınlatma seviyesine sahip bir lamba 40 metrede 7.5 lüx ve 60
metrede 3.3 lüx aydınlık düzeyine sahip olur.
40
Şekil 3.6. Uzaklığa göre aydınlatma şiddeti
Yukarıdaki örnekte anlatılan ışık beyaz ışıktır. İnfrared ışık lüx ile ölçülemez.
Bir alandaki ışık faktörünü etkileyen diğer bir faktörde ışığın yüzeye geliş açısıdır.
Yukarıdaki diyagramda bir yüzeye belli bir açıyla ışık vurduğunda ortaya çıkan durum
anlatılmaktadır. Gelen ışığın kosinüs değerine göre efektif alan doğru orantılı bir şekilde
azalacaktır. Çok fazla matematiksel karmaşıklığa düşmeden açıklama gerekirse bu,bir
yüzeye vuran ışık ışığın geliş açısının kosinüs değerine göre yansır anlamına gelmektedir.
Maksimum aydınlatma ışık demetinin vurduğu merkezde yer almaktadır.
Düzgün ışık dağıtımı derwent lambaları çalışma prensiplerini radar antenlerinden
almışlardır. Aydınlatma seviyesini uzun, kısa, yüksek alçak her yere aynı ölçüde göndermeyi
amaçlar. Örneğin 10 metre bir hedefle 100 metre ötedeki bir hedefi aynı düzeyde
aydınlatabilmek için 100 metre ötedeki hedefe 10 metre ötedekinden 100 kat fazla ışık
gönderilmelidir, böylece ters kare etkisi önlenecektir.
3.6. Dâhilî Aydınlatmada GölgeyiEn Aza İndirme
Bir ortamı ve içerisindeki nesneleri istenilen ölçütlerde görsel algılamaya uygun
kılacak şekilde aydınlatma yapılır. Bir hacmin tamamında belirli kriterler kapsamında
talepleri karşılamak amacıyla yapılan aydınlatma genel aydınlatmadır. Mekânlarda genel
aydınlatmanın yanı sıra çeşitli vurgu, yönlendirme veya farklı aydınlık seviyesine ihtiyaç
duyulan kısmi bölgelerin ışıklandırılması ise bölgesel aydınlatma olarak tanımlanır. Bölgesel
aydınlatma kimi zaman genel aydınlatmanın yetersiz kaldığı noktalarda gerekli aydınlık
seviyesini sağlamak amacıyla yapılırken kimi zaman da bir nesne üzerine vurgu yapmak ya
da estetik görüş katmak amacıyla kullanılır.
41
Ortam içinde bulunan cisimler aydınlatmadan uzaklaştıkça aydınlatmasıda azalır.
Azalan aydınlanma bazı bölgelere yetersiz gelmesiyle gölgeler oluşur.Aydınlatılan mekânın
her noktasında aynı aydınlık seviyesini yakalamak zordur. Bu yüzden aydınlık seviyesinin
dalgalanması belirli sınırlar içinde olmalıminimum, ortalama ve maksimum aydınlık
seviyeleri arasında fark edilir büyük bir fark olmamalıdır. Emin/Emax oranı 0,4 ile 0,6
aralığındaolmalıdır. Bunu sağlamak için ışık kaynakları uygun seçilip doğru
konumlandırılmalıdır.
Işık kaynakları doğru konumlandırılmadığı taktirde parlama, loşluk, karanlık kalan
kısımlar, gölge oluşumu gibi olumsuz tablolar ortaya çıkacaktır. Gölge oluşumunu; ışık
kaynağından çıkan ışığın dolaylı yollardan cisme ulaştırılması, ışık kaynaklarının minimum
gölge oluşturacak şekilde konumlandırılması ya da birçok noktadan ışığın yönlendirilmesi
şeklinde ortadan kaldırabiliriz. Aydınlatma şiddetinin belirlenen koşulların üzerinde olması
yorgunluk ve baş ağrısı gibi fiziksel sorunlara sebep olur.
Aydınlık şiddetinin uygun olmayan dağılışları, çok yüksek aydınlık şiddeti veya
mekân içerisindeki aydınlık şiddetinin aşırı değişimi kamaşmaya neden olur. Bunu önlemek
için ışık kaynağı ile bakış doğrultusu arasındaki açıyı artırmak, ışık kaynağının akısını
azaltmak, gibi önlemler alınabilir.
3.7. Harici Aydınlatmada Güne ve Mevsime Göre Gölgenin Değişimi
Güneş her mevsimde aynı yerden doğup aynı yerden batmaz. Güneşin doğup batma
saatleri mevsime göre değişir. Dünya, güneşe yakın olduğu sürece güneş ışınları daha dik ve
yakından gelir. O süre dünyanın güneşe bakan yüzünde hava sıcak, mevsim yaz olur.
Dünyamız güneşten uzaklaşınca, güneş ışınları yeryüzüne daha eğik geldiği için hava soğuk,
mevsim kış olur. Bu iki durum arasında da ilkbahar ve sonbahar mevsimlerini yaşarız.
Sabah ve akşam güneş ışınları yeryüzüne eğik gelir. Bu zamanlarda cisimlerin
gölgeleri çok uzun olur. Öğle üzeri güneş tepemizdedir. Güneş ışınları cisimlere dik olarak
gelir. Bu yüzden cisimlerin gölgesi öğle üzeri çok kısadır. Günün değişik saatlerinde bir
cismin gölgesi farklı uzunluklarda olur. Bundan faydalanan eski insanlar güneş saati
yapmışlardır.
Dünyamız, güneş çevresinde dolanırken kendi ekseni etrafında da döner. Dünyamız
kendi ekseni etrafında dönerkengüneşi gören yüzü aydınlanır. Arka tarafı ışık alamaz,
karanlıkta kalır. Dünyamızın, güneşten ışık aldığı için aydınlanan yüzünde gündüz,
karanlıkta kalan yüzünde ise gece olur. Dünyamız kendi ekseni etrafında bir defa dönüşünü
24 saatte tamamlar. Bu süreye bir gün diyoruz. Bir gün gece ve gündüz olmak üzere iki
bölümdür. Kış aylarında geceler uzun, gündüzler kısa olur. Yazın ise geceler kısa, gündüzler
uzundur. Yılın en uzun günü 22 Haziran’dır. En kısa gündüzü ise 22 Aralık’tır. 21 Mart ile
23 Eylül günlerinde gece ile gündüz eşit olur.
42
3.8. CCTV için Aydınlatma Uygulamaları
3.8.1. Hapishane ve Askeri Bölge
Resim3.9:Dâhilî aydınlatma
Resim3.10:800 maydınlatma mesafeli elle döndürülebilirprojektör
Hapishane ve askeri tesislerin de çevre aydınlatması önemlidir. Bu tesislere giriş
çıkışlar kontrol altında tutulduğundan çevre duvar ve çitleri iyi korunması için gözle ve
kamera sistemleriyle gözetim altında tutulur. Buralarda kullanılan aydınlatma armatürleri
cadde sokak aydınlatmasında kullanılan armatürler kullanılır. Kullanılan kameralarında
yüksek çözünürlükte ve IR özellikli olması tercih edilir.
43
3.8.2. TrenHattı
Resim 3.11: Tren hattı aydınlatması
3.8.3. Liman
Resim 3.12: Liman aydınlatma armatürleri
Liman aydınlatmasında genel aydınlatma yerine belli bir bölgenin aydınlatması
yapılır. Aydınlatma yapılan yere göre aydınlatma armatürü seçilir.
3.8.4. Metro Sistemleri
Resim 3.13: Metro aydınlatma
44
Metrolar iyi aydınlatılmış yerlerdir. Ortalama 200 lux aydınlık seviyesi vardır. Yolcu
indirime bindirme bölgeleri, merdivenler daha fazla aydınlatılmıştır. Elektrik kesintisi
durumunda yolcuların karanlıkta kalmaması için kesintisiz güç kaynakları kullanılır.
Kullanılan kameralar detayları iyi alması için yüksek çözünürlükte olması gerekir.
3.8.5. Endüstriyel Saha
Resim 3.14: Ofis aydınlatması
Resim 3.15: Ofis aydınlatması
Normal bir ofiste aydınlık seviyesi 60 ile 400 lux arasında olur. Ofis iyi aydınlatıldığı
için çoğu yerde ekonomik kameralar kullanılabilir. Üretim yapılan çalışma bölgeleri
çalışmanın yapıldığı yere göre gözü yormayacak şekilde tasarlanır. Kullanılan kameralar
kullanıldığı yere göre yüksek çözünürlüklü ve IR özellikli olarak seçilir.
45
3.8.6. Yüksek Binalı Yerleşim Bölgeleri
Resim 3.16: Bina aydınlatması
Bina aydınlatma ve çevre aydınlatma loş olarak aydınlatılan alanlardır. Bu alanlarda
çok iyi aydınlatma yapılmadığında görüntü alınmak istenen bölgelerde IR özellikli gece
görüş kamerası kullanmak daha iyi bir çözüm olur.
46
UYGULAMA FAALİYETİ
Aşağıdaki uygulamaları sırasıyla gerçekleştiriniz.
İşlem Basamakları Öneriler
 Işık şiddetini ölçünüz.
 Işık kaynaklarını seçiniz.
 Beyaz ışık kullanınız.
 Infrared ışık kullanınız.
 Parlaklığı ayarlayınız.
 Görünür ışık spektrumunu kullanınız.
 Yansımayı ayarlayınız.
 En uygun ışığı seçiniz.
 Filtre kullanınız.
 Dâhilî ve haricî aydınlatma seviyesini
ayarlayınız.
 Işık şiddetini ölçmeye başlamadan önce
gerekli çalışma ortamını hazırlayınız.
 Ölçülen ışık miktarına göre uygun
aydınlatma için ışık kaynağını
belirleyiniz.
 Seçim esnasında dikkatinizi yaptığınız
işe veriniz.
NDİRME
UYGULAMA FAALİYETİ
47
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
Aşağıdaki cümleleri dikkatlice okuyarak boş bırakılan yerlere doğru sözcüğü
yazınız.
1. ……………doğrusal dalgalar halinde yayılan elektromanyetik dalgalara verilen addır.
2. Işık kaynağından yayılan ışığın şiddetini hesaplamaya yarayan ölçü aletine
………………denir.
3. Renk tablosunda …………………………..ana renkler, ……………………ara
renklerdir.
4. Bir noktaya çarpmayan ışık ……………………..olarak yayılır.
5. Farklı iki ortamın ayrılma yüzeyine gelen bir ışığın diğer ortama geçemeyerek geri
dönmesine …………………denir.
6. Gelen ışık cisim tarafından yansıtılmaması olayına…………………denir.
7. Bina aydınlatma ve çevre aydınlatma da…………………….kamerası kullanmak daha
iyi bir çözüm olur.
8. Yılın en uzun günü ……………dır. En kısa gündüzü ise ……………….tır.
9. Metrolar iyi aydınlatılmış yerlerdir. Ortalama ………….. lux aydınlık seviyesi vardır.
10. Normal bir ofiste aydınlık seviyesi ………….ile …………… lux arasında olur.
11. Ofis iyi aydınlatıldığı için çoğu yerde ……………….kameralar kullanılabilir.
DEĞERLENDİRME
Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karşılaştırınız. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap
verirken tereddüt ettiğiniz sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrarlayınız.
Cevaplarınızın tümü doğru ise bir sonraki öğrenme faaliyetine geçiniz.
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
48
ÖĞRENME FAALİYETİ-4
Bu öğrenme faaliyeti sonunda kameraları tanıyarak, kamera seçimi yapacak sistem
montajını ayarlarını yaparak tamamlayacaksınız.
 Farklı yerlerde kullanılan kameralarla ilgili, internet ve yazılı kaynakları
kullanarak bilgi toplayınız.
 Çevrenizde kamera sistemi kurulumu yapan firmalardan bilgi alınız.
4. KAMERA MONTAJI
4.1. Kamera Seçimi
4.1.1. Sabit veya PTZ Kamera Kullanma
Renkli güvenlik kameraları;alışveriş merkezi, kuyumcu, okul, mağaza, eczane,
market, döviz bürosu gibi halka açık, insan yoğunluğunun yüksek olduğu aydınlatma
seviyesi ışık miktarının yüksek olduğu, nesnelerin göz ile rahatça görülebildiği yerlerde
kullanılır. Kamera sistemlerindeki amaç kişileri renk ve kıyafetlerinden göre tespit
edebilmek, ürün takibi, reyon ve rafları renklere göre ayırt edebilmektir. Bu yüzden halka
açık mekânlarda renkli kamera kullanılmasında fayda vardır. Teknolojinin ilerlemesi ile
geçmiş zamanda dış ortamlarda çok kullanılan siyah beyaz güvenlik kameraları yerini renkli
kamera sistemlerine bırakmıştır. Siyah beyaz güvenlik kameralar da renk ayrımı
gerekmediğinden renkli sisteme oranla daha az ışığa ihtiyaç duymaktaydı. Day night
kameraların piyasada yaygın değilken ışık miktarının az olduğu noktalarda siyah & beyaz
kamera özelikle tercih edilirdi. Günümüz de ise siyah beyaz kameralar yerine IR ledli
kameralar ve day night kameralar kullanılmaktadır.
PTZ(Pan-Tilt-Zoom) kameralar sabit kameraların ihtiyacı karşılayamadığı farklı
yönlere hareket eden nesneleri veya canlıları takip için kullanılan 360 derece yatay ve 180
derece dönüş imkânı ile optik lensi ile nesneleri yakınlaştırabilen kameralardır. Kavşak ve
sokaklarda MOBESE kamera sistemlerinde sıklıkla kullanılan kameralardır.
ÖĞRENME FAALİYETİ–4
AMAÇ
ARAŞTIRMA
49
4.1.2. Titremeye Karşı Görüntü Dengeleme Kamerası Kullanma
Video sabitleme sistemi, günümüzde kameralara ilave özellik olarak kullanılma
başlanmıştır. Kullandığı algoritmalar ile titreme sonucu oluşan net olmayan görüntüleri net
görüntü haline getirir. Şekil 4.1 de kamerada olmayan özellik harici görüntü sabitleyici ile
sağlanmıştır.
Şekil 4.1: Harici görüntü sabitleyici kullanma
Resim4.1: Görüntü sabitleyici ile görüntü titremelerinin önlenmesi
50
4.1.3. GeceGörüntüleme
4.1.3.1. Gündüz/Gece (Day/Night) Kamerası Kullanma
Day&Night kameralar (gece & gündüz kamerası) adından anlaşılacağı gibi gündüz
renkli, karanlıkta ışık seviyesinin belli bir değerin altına düşmesinden sonra siyah beyaz
görüntü veren güvenlik kamerası modellidir. Hem iç hem de uygun yardımcı malzemelerle
dış mekân uygulamaları için idealdir. PTZ kameralara, dome kameralara, IR kameralara,
Box kamera modellerinde day/night özellikli kamera üretilmektedir.
4.1.3.2. İnfrared ve Termal Kamera Kullanımı
Resim4.2:IRkamera
IR kamera üzerinde kompakt bir şekilde IR ledler bulunduran kameradır. Işık
şiddetiyle ters orantılı olarak direnci azalan bir sensör kullanılarak IR ledlerin aydınlık
seviyesi belli bir değerin altına düştüğünde yanması sağlanır.
Özellikle dış ortam kapalı devre kamera sistemi uygulamalarında yoğun olarak tercih
edilir. IP66 koruma standartına sahip oldukları için suya ve toza dayanıklıdırlar. Bu sayede
dış ortam CCTV sistemi uygulamalarında ayrıca kamera muhafazası, kamera ayağı ve
kamera lensi gerektirmediği için kullanım kolaylığı sağlar. Bu özellikler kullanım kolaylığı
yanında fiyat avantajı da getirir.
IR gece görüş kameraları dış aydınlık insan gözünün göremeyeceği değerlere
düştüğünde IR ledlerini yakar. Gönderilen bu IR ışınlar karşısındaki katı cisme çarparak geri
döner böylece görme olayı gerçekleşmiş olur. Burada dikkat edilecek temel husus kameranın
özelliklerinde yazan IR led erim menziline dikkat etmektir. Örneğin; kamera izleme
sisteminizde 30 metre gece görüş menziline sahip bir IR CCD kamera kullanıyorsanız
görüntü alabilmeniz için 30 m dâhilinde katı bir cisim olmalıdır.
IR kamera içeren bir CCTVkamera sistemi oluşturulacaksa dikkat edilmesi gereken
bir diğer faktör enerji gereksinimidir. Normal kameralardan farklı olarak IR kameralar IR
ledlerini yakmak içinde enerji ihtiyacı olduğundan IR olmayan bir kameradan iki kat fazla
enerji çeker. Dolayısıyla sistemimizin adaptör seçimini yaparken bunu gözönünde
bulundurmalıyız.
51
İnsan gözünün göremeyeceği aydınlık seviyelerinde görüntü alabilmesi ve kompakt
özelliği sayesinde dış ortamda muhafazasız kullanılıp nem-tozdan etkilenmemesi nedeniyle
ev kamera sistemleri, fabrika kamera sistemleri, depo kamera izleme sistemleri, açık alan
izleme sistemleri, apartman kamera kayıt sistemlerinde yoğun bir şekilde kullanılmaktadır.
IR kameralar normal CCD kameraların çektiği akımın 2-3 katından fazla akım
çekerler. Besleme adaptörü seçerken buna çok dikkat edilmelidir. IR kameralar yüksek akım
çektikleri için kablo uzunluğuna çok dikkat edilmelidir. Kablo boyuna göre gerilim düşümü
göz önüne alınarak özel önlemler almak gerekebilir.
Resim4.3: Termalkamera görüntüsü
Resim4.4: Gerçek görüntü ve termal kamera görüntüsü
Modern termal kameraların görüntüleri ve kullanımları normal kameralarla
benzerlikler taşımaktadır. Normal kameralarda kullanılan CCD ve CMOS imaj sensörleri
görünebilir ışıkları alabilecek şekilde tasarlanmışlardır, infrared ışığa karşı duyarlı
değildirler. Bu yüzden birçok termal görüntüleme kamerası özellikle bu iş için üretilmiş
focal plane arrays (FPA) imaj sensörler kullanmaktadırlar. FPA’lar daha uzun
dalgaboylarına cevap verebilmektedirler. Çözünürlükleri normal optik kameralardan
düşüktür. En sık kullanılan çözünürlük değerleri160×120, 320×240,
640×512’dir.Çözünürlük artıkça maliyet oldukça artmaktadır.
52
Termal görüntülemede bir cisim tarafından yayılan iletilen ve yansıtılan kızılötesinin
tamamı gösterilmektedir. Bu yüzden bu yolla cismin sıcaklığı ile ilgili kesin bir değer
bulunması oldukça zordur, özel matematiksel hesaplamalar ister.
Toplam Enerji = Yayılan Enerji + İletilen Enerji + Yansıtılan Enerji
Bir termal kamera ile bakıldığında görülen enerji toplam enerjiyi göstermektedir.
Yayılan Enerji: Genellikle ölçülmek istenilen enerjidir.
İletilen Enerji: Uzak bir termal kaynaktan gelip içinden geçen enerjidir.
Yansıtılan Enerji:Uzak bir termal kaynaktan gelip cismin yüzeyinden yansıyan
enerjidir.
Eğer cisim bulunduğu ortamdan daha yüksek bir sıcaklığa sahipse termodinamiğin
ikinci yasasına bağlı olarak sıcak cisimden soğuk cisme doğru bir ısı akışı gerçekleşecektir.
Bu yüzden eğer termografisi alınacak ortamda soğuk bir alan varsa bu cisim sıcak cisim
tarafından yayılan radyasyonu emecektir. Bu cisimlerin yayma ve emme yeteneklerinin her
ikisine de emissivity denmektedir. Dış ortam şartlarında ısı iletimine neden olan rüzgârın
varlığı da göz önüne alınmalıdır.
Termografik kamera ilk adım olarak insan gözünün göremeyeceği elektromanyetik
ışınımları görecek daha sonra çeşitli matematiksel algoritmalar kullanıp bunu gözle
görülebilir bir resme dönüştürüp genellikle JPG formatında kaydedecektir.
4.2. Kamera Ayarı
4.2.1. Kamera Parametreleri
4.2.1.1. Kamera İsmi
Network kameralarında kamera ismi kameranın bulunduğu yeri belirtmek için yazılır.
Birden fazla kamera yönetim yazılımından izlenirken hangi kamerayı izlediğimizi kamera
ismi ile takip ederiz.
4.2.1.2. Kamera No
Kameranın DVR cihazında hangi sokette bağlı olduğunu veya server yazılımda hangi
kamera olarak tanıtıldığını gösterir.
4.2.1.3. Kamera Sunucu (Server)
Network kameralarına (IP Kamera) veya DVR ait izleme ve kayıt yazılımın kurularak
7/24 saat çalışma prensibine göre çalışması için hazırlanmış bilgisayara denir.
53
4.2.1.4. Kullanıldığı Yer (Location)
Kameranın harici veya dâhili olarak kullanıldığı yerdir. Harici olarak kullanılan
kamera IP 66 standartlarında değilse kamera mutlaka kamera muhafazası ile kullanılmalıdır.
4.2.1.5. Tanımlama
Genel olarak kameraların kayıt ve bağlantı tanımlarının bilinmesidir.
4.2.1.6.Host Name Veya IP Adresi
Network (IP Kamera) kamerada seçilen kameranınIP adresi yazılır. IP adresi o
kameraya ağ üzerinden bağlanmak için kameranın IP adresi olmalıdır.
Host name network yöneticisi tarafından TCP/IP hostunu özdeşlemek için bilgisayara
tahsis edilen takma isimdir. Host ismi netbios copmuter ismi ile aynı olmamalı ve herhangi
bir 256 karakter dizisi kullanılabilir. Aynı hosta birden fazla host name’i atanabilir.Host ismi,
diğer TCP/IP hostlarının kullanıcı kaynaklarına erişimini kolaylaştırır. Host ismi ip adresi
hatırlamaktan daha kolaydır.
Ping veya diğer TCP/IP araçlarını kullanırken host ismini ip adresi yerine kullanabilir.
Host name’i HOSTS dosyası, DNS database’i veya netbios isim sunucusunda saklanılan IP
adresi ile eşleşir. Windows host ismi ile IP adresini eşleştirmek için LMHOST dosyasını
kullanır. Host name yardımcı araci sisteminize verilen host ismini görüntülenir. Windows
tabanlı bilgisayarlarda (otomatik olarak) default, host ismi olarak computer ismi kullanılır.
4.1.2.7. Kamera Sinyal Gönderme (Streamer) Tipi
Genişbant ağ bağlantısının her gün daha yaygınlaştığı günümüzde DVR sistemler için
uzak erişim olmazsa olmaz özelliklerden biri haline gelmiştir. Genişbant ağ bağlantısı
üzerinden görüntüleri transfer sırasında en çok karşılaşılan sorunlar istemci tarafından alınan
görüntülerdeki akışkanlık, gecikme ve kayıptır.
Ülkemizde kullanılan DVR cihazların hemen hemen hepsi kayıt yapılan çözünürlükte
ve bit hızında veri transferi yapar. Buda ya kayıt çözünürlüğünü düşürmeya da internet
üzerinden duraklamalı bir görüntü alma seçeneklerinden birini seçmeniz anlamına gelir.
Dual Stream bu sorunun giderilmesi için geliştirilmiş bir özelliktir. Dual Stream özelliği ile
cihaz analog görüntüyü birbirinden bağımsız 2 farklı şekilde kodlayarak sayısal işarete
çevirir. Ana kodlama kayıt, alt kodlama ise internet üzerinden veri transferi için kullanılır.
İnternet üzerinden yayın için istediğiniz çözünürlük, bit hızı ve kalite değerlerini kayıt
çözünürlük, bit hızı ve kalite değerlerinden bağımsız bir şekilde tanımlayarak internet
sisteminizin kapasitesine göre optimize edebilirsiniz.
54
4.2.1.8. Sıkıştırma Formatı
H.264 şuanda ticari olarak kullanılan en yüksek sıkıştırma formatıdır. H.264 sayesinde
CCTV kamera sistemlerinde köklü değişim olmuştur. Bu sıkıştırma formatı sayesinde
internet üzerinden görüntü izleme gerçek kapasitesine ulaşmıştır. Ülkemizde ADSL
altyapısının iyileştirilmesi ile birlikte H.264′ ün gerçek kapasitesi kullanılabilecektir.
H.264 başka isimlerle de anılmaktadır. Bunlar H.264AVC ve MPEG-4 Part 10′dur.
Öncüllerinden çok daha kaliteli ve verimli bir sıkıştırma sunmaktadır. H.264; MPEG-4′ ten
%25 MPEG-2′ den ise %50 daha iyi bir sıkıştırma yapar.
Bunun yanısıra daha resim kalitesi, en küçük dosya boyutu, DVD kalitesinden video
görüntüsü ve internet üzerinden çok daha hızlı görüntü aktarımı sağlar. Öncül kodeklerin
aksine yüksek hızlı kompleks cisimlerin daha keskin bir şekilde görüntüsünü oluşturabilir.
Bu yüzden ilk kompleks kodek olarak bilinir.
MPEG4′ ten iki kat daha verimlidir. MPEG2 görüntü sıkıştırma formatından 3 kat
daha küçük dosya boyutuna sahiptir. Düşük dosya boyutu ile daha hızlı download imkânı
sağlar.
Bunun yanında MPEG2 ve MPEG4 TV ve eğlence için geliştirilmişlerdir. Ancak
H.264 sıkıştırma formatı güvenlik uygulamaları ve internet üzerinden görüntü aktarımı için
tasarlanan bir sıkıştırma formatıdır.
H.264 sıkıştırma formatını kullanan kayıt cihazları bu kodeğin üstün özellikleri ile çok
kaliteli sonuçlar ortaya koyarlar. H.264 dijital kayıt cihazları ile çok uzun süreli kayıt ve
internet üzerinden hızlı izleme yapılabilmektedir.
4.2.1.9. Video Görüntüsünün Kaydedilme Yeri
Video görüntüsü kayıt edilirken analog kamera sistemlerinde kaydedileceği hardisk
DVR cihaz üzerine takılır ve öncelikle hardisk formatlanarak kamera kayıtları kaydedilir. IP
kameralarda ise kayıt yeribirçok modelde kendi üzerindeki SD hafıza kartı üzerine kayıt
yapılmaktadır. Bunun yanında IP kameralarda ve DVR cihazlar da uzak izleme bilgisayarı
üzerinede anlık izleme kayıtları veya yedek kayıtlar tutulabilmektedir.
4.2.1.10. Video Formatı
TV’de izlenilen tüm görüntüler yatay ve dikey olarak çizgilerden oluşur ve biz bu
çizgilerin birleşimini görüntü olarak görürüz.
Görüntüde kaç yatay ve dikey, kaç çizgi olacağı ve bu çizgilerin içinde hangi bilgilerin
yer alacağı NTSC veya PAL ile kodlanmış olmasına göre değişkenlik gösterir. Türkiye’de
PAL sistemi kullanıldığı için PAL görüntü formatının ortaya çıkışını biraz incelemek faydalı
olacaktır.
55
PAL, Phase Alternating Line ifadesinin kısaltmasıdır.Televizyon yayınlarından
kullanılan bir renk-encode sistemidir.Dünyada kullanılan diğer görüntü formatları SECAM v
NTSC’dir. 1950’li yıllarda Avrupa ülkeleri renkli televizyona geçmek istediğinde Amerikan
NTSC standardının Avrupa şebeke frekansı olan 50 Hz AC’ye uygun olmadığı görülmüştür.
Bunun yanında NTSC ‘nin kötü transfer şartlarında renk atlama gibi zayıflıklarından ötürü
yeni bir görüntü formatı oluşturma ihtiyacı doğmuştur. Amaç 50 Hz resim frekansına sahip
bir renkli televizyon görüntü formatı oluşturmaktır (PAL625 yatay çizgi25 fps,NTSC 525
yatayçizgi 30 fps).
Bu değerlerden anlaşılacağı üzere PAL formatı saniyede 15750 yatay çizgi gösterirken
NTSC formatı saniyede 15625 yatay çizgi gösterebilir. Bu durumda PAL daha fazla yatay
çizgi gösterdiği için daha yüksek çözünürlüğe sahiptir. Ancak NTSC’de resimleri daha hızlı
(saniyede 30 kez) yenilediği için bir avantaj sağlar.
NTSC ve PAL arasındaki diğer bir farkta renk sinyalleri açısından oluşur. PAL 4.43
MHz renk sinyali kullanırken NTSC görüntü formatı ise 3.58Mhz renk sinyali kullanır.
4.2.1.11. Çözünürlük
Şu anda CCTV sistemlerde kullanılan analog kameraların bugün en yüksek
çözünürlük çarpanı 795×596 pikseldir. Bu da görüntüyü oluşturan her bir karedeki resmin
yaklaşık 470K piksellik bir kaliteye sahip olması demektir yani çözünürlüğü 2 megapiksel
olan bir cep telefonun çektiği bir resmin sadece 4’te biri. Buraya değinmişken vurgulamamız
gereken başka bir şey de; 795×596 piksellik görüntü veren yüksek çözünürlüklü analog
kameraların bu yetenekleri, mevcut kayıt cihazlarının performansları nedeniyle
kullanılamamaktadır. Yani istediğiniz kadar yüksek çözünürlüklü kamera tercih edin,
kayıtlarınızı cihazınızın izin verdiği ölçüde bir görüntü kalitesi ile izleyebilirsiniz.Bir başka
örnekte ise; hareketli bir kamera talep eden müşteri, net olarak bilgi verilmeden aldığı
kamerayla her yeri aynı anda izleyebileceği ve zoom özelliği de varsa “istediği kadar uzak
mesafeyi görüntüleyebileceği” konusunda yanlış bir beklenti içine girebilmektedir.
Örneklerdeki beklentiye sahip olan son kullanıcıların sayısı hiç de az değildir. İşte bu
noktada güvenlik firmalarının sektörel bilgi düzeyi ve konusundaki uzmanlığı büyük önem
kazanmaktadır. Çünkü kullanıcılarının yanlış bilgi ve algılarını doğru yöne çeken firma, hem
müşteri memnuniyeti sağlayacak hem de sektördeki konumuna artı puan kazandıracaktır.
Güvenlik sistemi ile ilgili yeterli bilgilendirmeyi alamayan bir müşteri, analog bir kamera
sisteminde cep telefonundan çektiği kalitede resim bekliyorsa hayal kırıklığına uğrayabilir.
Uygulayıcı firma yeterince bilgilendirmeden güvenlik sistemini kurduğunda tüketici ile
arasında sorun yaşanması kaçınılmaz olacaktır. Kısaca müşterilerinin ihtiyacını tam olarak
anlayan ve projesini bu bilgilendirmeleri sunarak doğru şekilde yapan güvenlik firması, ideal
olandır.
56
16 kameralı bir sistemde gerçek zamanlı kayıt yapıldığını düşünürsek, kanal başına
saniyede 25 kare resim kaydı anlamına geliyor. Resim çerçeve boyutumuz 704×576 piksel
yani 405KB, 16 kamera olduğunu düşünürsek ilk dosyamızın boyutu 6.480KB olmaktadır.
Bundan sonraki değerler eğer cihazınız SMICT, MPEG4 veya benzer bir sıkıştırma
algoritmasına sahipse görüntüdeki hareketliliğe göre değişecektir. Kanal başına 20-30K
değerinde bir resim değişikliği öngörürsek cihazınızın her bir karede yaklaşık 0.5 MB’lık bir
resme eşdeğer olmakta bu da kayıt cihazının her bir karede 500.000 tane noktanın
değişikliklerini analiz edip hard diskinize kaydetmesi anlamına gelmektedir. Kayıt
cihazlarının saniyenin 25’te 1’inde yaptığı bu işlemler hiç de küçümsenemez.
PC tabanlı kartlarda realtime modellerinin hepsi çift DSP işlemcili ve H264
formatında sıkıştırma yapmaktadır. Kayıt hızına, kalitesine ve uzun süreli kayda önem
verenler MPEG4 tercih etmelidir. MJPEG ve türevi kayıt yapan standalone cihazlar ve PC
tabanlı kartların cihazların ise 16 kanalda saniyede 100 resimden daha hızlı kayıt yapanları
pek bulunmaz. Bu formatta kayıt yapan cihazların MPEG4’ten farkı, her resmin aynı boyutta
olması ve resimler üzerinde fark analizi yapmamasıdır.Yani kayıt cihazınızın saniyedeki
resim çekme hızı kadar resim kaydetmektedir. Çünkü DVR kartlarla 8 kanal video kayıt için
dünya standartların çok üstünde bir değer olan 16 fps ile kayıt yapabilmekte ve dünyada
güvenlik sektörü için geliştirilmiş ilk sıkıştırma formatı olan SMICT’i kullanarak uzun süre
kayıt imkânı sunmaktadır. SMICT’in de sıkıştırma prensibi H264’le hemen hemen aynıdır.
Cihazların saniyedeki resim çekme hızı ne kadar fazla ise aynı oranda akıcı görüntüler elde
edilir. Kayıt cihazlarında dikkat edilmesi gereken en önemli konu da bahsetmeye çalıştığımız
saniyedeki kayıt hızı ve çözünürlüğüdür. Hemen hemen bütün standalone cihazların gösterim
ve kayıt çözünürlüğü farklıdır.
4.2.1.12. Renkli/Siyah Beyaz
Görüntü kalitesinin daha yüksek olması istenen yada ışık seviyesinin daha düşük
olduğu durumlarda görüntünün siyah/beyaz olarak kullanımı sağlanır.
4.2.1.13. Kare (Frame) Oranı
IP kameralarda saniyede aktardığı görüntü sayısı eğer PAL video standartı için 25 fps
ise o görüntü canlı olarak görünür. Bu değer NTSC video standardı için 30 fps’dir.25fps’den
dahaaz kare sayısıtakılarak ilerleyen görüntüolur.
57
4.2.2. Kamera Yerleşimi
4.2.2.1. Hareketli Nesnelerin Yönünü Belirleme
Kameralar insanların veya hareket eden araçların genellikle ön cepheden görecek
şekilde yerleşimi uygun olur. Kameraların nesneleri iyi seçebilmesi ışık kaynakları veya cam
kenarlarındaki parlamalar dikkate alınmalıdır. Kameralar ışık dengelemesi sağlasa bile en iyi
sonuç için ışık kaynakları göz önünde daha iyi sonuç verir.
Resim4.5: Işık dengelemesi ile iç ve dış ortam görüntünün alınması
58
4.2.2.2. Nesneleri Birbirinden Ayırma
Yüksek çözünürlüklü DSP CCD kameralarla alınan görüntü canlı olarak yazılıma
aktarılır ve güncel bir PC altında çalışan Windows işletim sisteminin tüm özelliklerini
kullanabilen grafik tasarımlı yazılım ile gerekli tüm inceleme, ölçüm ve değerlendirmeler
yapılır ve elde edilen sonuçlar, görüntüler ve tablolar bir foto yazıcı ile fotoğraf kalitesinde
kâğıda aktarılabilir. Yapılan çalışmalar bilgisayarınızın belleğinde daha sonra
başvurabileceğiniz şekilde saklanır ve arşivlenir.
Renkli ve gri seviyeli görüntü işleme, resim seçme, arşivleme, kütüphane işlevleri,
tane büyüklüğü, sınıflama, nesne sayımı, analizi, alan, boyut, açı, çap, çevre, eğri, kesit
ölçümleri, otomatik nesne ayırma ve istatistik değerlendirme, sayısal analiz, ayrıştırma ve
seçim, nesne sınıflama yapılır.
Resim 4.6: Kamera görüntüsü ile kesit ölçme
59
4.2.2.3. Yakın Uzak Görüş Alanı Kontrolü
Resim 4.7: Kamera görüntüsü
Şekil 4.2: Zoom lensin çalışması
Kameraların 4mm lens ile görüntüsü Resim4.6’da verilmiştir. Kameranın uzak
görüntüsü için de yer alan küçük nesnelerin görüntüsü zoom lens ile görülür hale
getirilebilir.
60
1/3” Kamera ¼” Kamera Görüntüsü
2,8 mm 86o
57o
4 mm 67o
47o
6 mm 48o
32o
8 mm 36o
25o
12mm 25o
17o
16mm 17o
13o
Tablo 4.1: Lens özellikleri
61
4.2.2.4. Dışarıda Küçük Objeleri Uzaktan Görüntüleme
Resim4.8: Aynı alanın uzak ve yakın (18x zoom) görüntüsü
Daha küçük objeleri uzaktan görüntülemek için zoom lens kullanılır. Zoom lens 3
kilometrenin üzerindeki nesneleri tanınır hale getirir. Resim4.9 de 18x zoom yapan kamera
ile araçların plakası okunur hale gelmiştir.
4.2.2.5. Dâhilî Görüntülemede Kamera Yerleşimi
Resim4.9:Dâhilîortamda kullanılan IP kameralar
62
Dâhilî ortamda kullanılan kameraların kullanılış amacı, genel görüntümü kasada
faaliyet gösteren kasiyerin görüntüsünü para alış verişi görüntüleme gibi etkenler dikkate
alınarak yerleştirilir. Kamera sistemi kurulumu yapılan firmanın ihtiyaçları göz önüne
alınarak ihtiyacı görecek ürünler tercih edilmesi gerekir. Fiyat / performans göz önüne
alınarak ürün seçimi yapılır. Şekilde yüksek çözünürlükte çalışan kamera görüntüleri
verilmiş olup detayların görünmesi sağlanmıştır.
4.2.2.6. Bölünmüş Bölgelerdeki Kritik Alanları Sabitleme
Resim 4.10: IP kamera ile video içerik analizi ve kapı önü alarmı
Kritik alanlarda konulan çanta veya giriş yapılmaması istenen yerler alarm olarak
tanımlanır. Kişilerin geldiği yollarişaretlenebilir. Video analiz yöntemiyle hırsızlık
girişimleri daha kolay analiz edilebilir.
Resim 4.11:Hırsızlık girişimi-alarm oluşması
4.2.2.7. Kamera Konulmaması GerekenYerler
Kamera özel alana giren özel odalar,tuvalet, banyo, yatak odaları, işyerine ait özel
giyinme odaları vb. yerlere konulmaması gerekir. Habersiz bir şekilde konulup
öğrenildiğinde başkasını rahatsız edecek yerlere de kamera sistemi konulmaması gerekir.
Kamera sisteminin kullanım amacı sadece güvenliği artırmak olmalı başkalarını rahatsız
edecek görüntü alınmamalıdır. İşyerlerine, “Kamera ile İzlenmektedir” yazısı asılması da
gerekir.
63
4.2.3. Görüntü Alanını Ayarlama
Görüntü alınması istenen noktalardaki öncelik sırası ve ortamı görüntüleme müşteri
isteğine göre yapılır. Çok geniş bölgede müşterinin istekleri dinlenerek uygun yere kamera
yerleşimi yapılır. Önümüzdeki yıllarda kamera sistemleri daha çok IP kamera yerini
bırakacağı ve plaka tanıma ile birlikte video içerik analizinin birçok kamerada standart
olarak geleceği gözlenmektedir. Görüntü kaydedici bellekler kapasitesi büyüdükçe kamera
üzerinde kayıt alan SD kart girişleri birçok kamera üzerine konulmuştur. Ayrıca bir sistem
kurmadan sadece kamera ile çözüm üretmek birçok basit iş ev uygulamasını daha kolay
kurulur hale getirmiştir.
4.2.4. En Küçük Nesne Boyutunu Belirleme
Megapiksel kamera yaygınlaşması ile uzak görüntüdeki nesneleri resmi zoom yaparak
tanınır hale getirmektedir. Hâlbuki analog kameralarda resim büyütüldüğünde nesnelerin
birçoğu görüntülenememekteydi. Günümüzde analog kameralarla 20 metreyi geçen uzak
nesnelerin birçoğu seçilememekteydi.
Bu sebeple de optik zoom özellikli kameralar kullanılmaktaydı. IP kamera teknoloji ve
yüksek çözünürlük desteklerinden dolayı insan gözüne gibi uzak mesafelerden nesneleri
tanıyabilme imkânı sağlayabilmektedir. Yaklaşık olarak 100 metre uzaklıktan nesneler
seçilir duruma gelmiştir.
4.2.5. Kayıt Ayarları
4.2.5.1. Kullanıcılı Kayıt
Kullanıcının manüel(REC düğmesine basılarak) olarak kayıtları başlatmasıdır. Manüel
kayıt başlatıldığında her hangi bir sebeple kayıt sistemi kapanırsa planlama yapılmadığından
kayıt durur.
4.2.5.2. Arka Plan Kaydı
Cihazın menüsünden kayıt butonuna tıklanır. DVR cihazının her kanalına bağlı
kamera için ayrı ayrı kayıt, ayarı yapılır. Eğer bir kameraya yapılan ayar bütün kameralar
için yapılacaksa kayıt ayarları diğer kameralar da seçilerek kopyalanır. Kameraların kayıt
yapacağı günler, kayıt frame ayarları, görüntü kalitesi ayarları yapılır.
4.2.5.3. Olay Anında Kayıt
Kameraların kayıt ayarı sensör girişlerinden sinyallere göre veya görüntüde meydana
gelen değişim olduğunda kayıt yapacak şekilde ayarlanabilir. Bu ayar sürekli kayıt yaparak
hardiskte gereksiz kayıt yapılmasını önlemek için yapılır. Fazla kayıt olmadığından sonradan
izleme yaparken daha az süre de kayıt taraması da yapılmış olur.
64
UYGULAMA FAALİYETİ
Kamera montajı için aşağıdaki uygulama faaliyetini gerçekleştiriniz.
İşlem Basamakları Öneriler
 Kamera seçimini yapınız.
 Kamera parametrelerini ayarlayınız.
 Kamerayı yerleştiriniz.
 Görüntü alanını ayarlayınız.
 Nesne boyutunu belirleyiniz.
 Kayıt ayarlarını yaparak gözlemleyiniz.
 Uygun kamera seçimini ve ayarlarını
yapınız.
 Gerekli donanım, araç ve gereçleri
hazırlayınız.
 Montaj esnasında dikkatinizi yaptığınız
işe veriniz.
UYGULAMA FAALİYETİ
65
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
Aşağıdaki cümleleri dikkatlice okuyarak boş bırakılan yerlere doğru sözcüğü
yazınız.
1. ………………….kameralar 360 derece yatay ve 180 derece dönüş imkânı ile optik
lensi ile nesneleri yakınlaştırabilen kameralardır.
2. Kullandığı algoritmalar ile ……………..sonucu oluşan net olamayan görüntüleri net
görüntü haline getirir.
3. …………………üzerinde kompakt bir şekilde IR ledler bulunduran kameradır.
4. Termal görüntülemede bir cisim tarafından yayılan, iletilen ve yansıtılan
……………tamamı gösterilmektedir.
5. Dual Stream özelliği ile cihaz analog görüntüyü birbirinden bağımsız ……..farklı
şekilde kodlayarak sayısal işarete çevirir.
6. H.264; MPEG-4′ten %………. MPEG-2′den ise %…………………daha iyi bir
sıkıştırma yapar.
7. Daha küçük objeleri uzaktan görüntülemek için …………..lens kullanılır.
DEĞERLENDİRME
Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karşılaştırınız. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap
verirken tereddüt ettiğiniz sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrarlayınız.
Cevaplarınızın tümü doğru ise bir sonraki öğrenme faaliyetine geçiniz.
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
66
ÖĞRENME FAALİYETİ-5
Bu öğrenme faaliyetinde kamera sistemi konulması düşünülen farklı yerlerde,
projelendirme prensiplerini öğretmektir.
 Çevrenizde kamera sistemi yapılmış yerleri inceleyerek yapılan yerleşimi ve
görüntüleri kıyaslayınız.
5. ÖRNEK SENARYOLAR
5.1. Trafikte Yanlış Yöne Hareket Eden Araçlar
Resim5.1: Trafik kamera görüntüsü
Kameralar yanlış yöne girme, hız kontrolü, kırmızı ışık ihlali engellemek ve caydırıcı
olmak için trafik akış noktalarında kullanılır. Kullanılan kameralar plaka tanıma sistemi ile
birlikte kullanılır. Hatalı trafik hareketleri belirlenerek riskli davranan sürücülere ceza işlemi
uygulanır.
ÖĞRENME FAALİYETİ–5
AMAÇ
ARAŞTIRMA
67
5.2. Çevre Duvarını Görüntüleme
Resim5.2: Çit üstü kamera yerleşimi
Çevre duvarı üzerine konulan kameralar dışarıdan izinsiz girişleri güvenlik
görevlilerinin takip etmesi için konulur. En büyük problem duvar çit kenarlarında ağaç
olması durumunda yaşanır. Ağaç dallarının belli aralıklarla budanması gereklidir. Konulacak
kameraların gece görüşünün iyi olması karanlık ta izinsiz girişlerin takibini kolaylaştırır.
Konulacak kameralar duvar kenarında açık alan bırakmayacak şekilde yerleştirilir.
5.3. Elektrik, Su ve Gaz Gibi Kamu Hizmeti Veren Kuruluşların
Makine Dairesine Giren Kişileri Görüntüleme
Resim5.3: Kazan dairesi
68
Makine daireleri kurumların yangın ve patlamaların yaşandığı mekânlardır. Bu
mekânların izlenmesi önemlidir. Kamera yerleşim yeri kazan ve elektrik panolarını görecek
şekilde yerleştirilmesi olası olaylara müdahale şansını artırır.
5.4. Nesnelerin Yönünü Görüntüleme
Resim5.4:Nesne yönü görüntüleme
Nesne yönü görüntüleme cisimlerin hareket açılarını görmek ve doğru hareketin
yapılıp yapılmadığı takip için kullanılır. Sporcuların hareket şekli doğruluğu kontrolünde
oldukça fazla uygulaması vardır. Diğer kullanım alanı araç park yerlerinde takip için
kullanılır. Gelen araçlar kamera sistemleri video analiz yazılımı ile desteklenerek takip
yapılır.
69
UYGULAMA FAALİYETİ
Kamera montajı için aşağıdaki uygulamam faaliyetini gerçekleştiriniz.
İşlem Basamakları Öneriler
 Okul giriş çıkışını kontrol altına alacak
senaryoya uygun bir kapalı devre kamera
sistemi tasarlayınız.
 Gerekli montajı ve kayıt ayarlarınızı
yapınız.
 Gerekli takibi yaparak, kayıt izlemeyi
gerçekleştiriniz
 Uygun kamera seçimini ve ayarlarını
yapınız.
 Gerekli donanım, araç ve gereçleri
hazırlayınız.
 Montaj esnasında dikkatinizi yaptığınız
işe veriniz.
 Kayıt izlemek için uygun saat ve tarih
ayarı yapınız.

0850 304 46 16 – 0216 572 55 10 – 0212 619 11 11

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.